روستای لِیوس یکی از روستاهای شهر دزفول از توابع استان خوزستان است که به دلیل برخورداری از خانههای تاریخی با قدمت بیش از ۷۰۰ سال شهرت بسیاری دارد. جالب اینکه تمامی خانههای روستا به شیوهای ساخته شدهاند که بتوان از تمامی قسمتهای آن استفاده بهینه کرد. برای مثال، ستونهای آن محلی برای ذخیرهی گندم هستند. این روستا یکی از جاهای دیدنی دزفول است که برای آشنایی بیشتر با آن بهتر است متن حاضر را تا انتها بخوانید.
روستای لِیوس در محدوده شهری دزفول و استان خوزستان قرار دارد و به خاطر خانههای کهن با قدمتی فراتر از ۷۰۰ سال نامآشناست. نکته جالب اینکه ساخت خانهها بهگونهای است که هر بخش کارکردی سنجیده دارد؛ حتی ستونها نقش انبار غلات را ایفا میکنند. اگر دنبال یکی از دیدنیهای خاص دزفول هستید، این مطلب را تا پایان بخوانید تا با لیوس بیشتر آشنا شوید.
دیدگاهها درباره منشأ نام لیوس متفاوت است. برخی شباهت آوایی آن را با نام سردار رومی «گایوس ژولیوس سزار» مطرح میکنند؛ بهویژه با توجه به وجود روستایی به نام «سِزار» در نزدیکی، و حضور آسیابهایی با الگوی معماری ساسانی که احتمال پیوند این ناحیه با روزگار کشاکش ایران و روم را تقویت میکند.
از سوی دیگر، روایت بومی-زبانی آن را واژهای اوستایی/عیلامی میداند که از دو جزء ساخته شده است:
بر این پایه، «لیوس» را میتوان «آبادیِ روشن/جای برآمدن آفتاب» دانست؛ برداشتی که با وجود آبادی «نورآباد» در پیرامون روستا همخوانی دارد.
همچنین در دهستان ویسه سنندج دو روستای «لیوِعلیا» و «لیوسفلی» کنار هم مجموعه «لیوویس» را میسازند که گاهی با «لیوس دزفول» اشتباه گرفته میشود. در بسیاری از مناطق بختیارینشین نیز به سبب تلفظ محلی چوقای لیوسی به صورت «چوقالِیوویسی»، این خلط بیشتر رخ میدهد.
در گذشته، گستره لیوس وسیعتر بود: از غرب تا رود سِزار، از جنوب تا کوه سگریون و دژ محمدعلیخان، از شرق تا حوالی کوه هفتتنان و از شمال تا سالندکوه و درهشوی امتداد مییافت و آبادیهای نورآباد، صالحآباد، سزار، تپی، پیوی، پیرچل و شوی را در بر میگرفت. در تقسیمات کنونی، این محدوده عملاً به روستای لیوس فروکاسته است.
باستانشناسان بر پایه شواهد معماری، قدمت سکونت در لیوس را بیش از یک هزاره برآورد میکنند؛ هرچند سند مکتوب مستقیم در دست نیست و اتکا بیشتر بر خوانش آثار معماری است.
بخش عمده بناهای تاریخی روستا به دوران ساسانی، اتابکان لر، صفوی و قاجار بازمیگردند. کوههای پیرامون نیز از کهنترین زیستگاههای انسانی در شمال شهرهای باستانی شوش، شوشتر و دزفول بودهاند.
در روزگار گذشته آبادیهای خردی پیرامون لیوس با عنوان «پاتختیِ لیوس» شناخته میشدند؛ جایی برای دادوستد و برآوردن نیازها میان دشتنشینان جلگه شمالی خوزستان (دزفول و شوش) و عشایر کوچرو زاگرس میانی.
از نکات جالب، وجود حدود ۲۰ آسیاب تنورهای در لیوس و آبادیهای اطراف است که قدمتی نزدیک به ۵ قرن دارند، در حالی که بخش بزرگی از بافت سنگی روستا عمری بیش از ۷ سده را نشان میدهد.
خانهها و بناهای لیوس، با الهام از الگوی چهارتاقیِ رایج در عصر ساسانی، شکل گرفتهاند. حدود ۳۰۰ واحد خانه تاریخی که به نام بومی «لیر» شناخته میشوند روی شیب دامنه لنگرکوه نشستهاند.
قوسها، تاقها و درگاهها—با وجود تفاوتهای ظریف—همخانواده همان معماری چهارتاقی هستند. درهای چوبی آراسته با خراطی (عمدتاً از تنه نخل) بر بسیاری از ورودیها دیده میشود.
مصالح بهکاررفته عمدتاً از سنگهای رودخانهای و لاشهسنگهای تراشخورده کوه است که با ملاتهایی چون آهک، گچ و سیمانِ در دسترس منطقه چفت و بست شدهاند.
پس از ساخت، در سقف خانهها روزنهای تعبیه میکردند تا نور و هوا بهخوبی گردش یابد. کوچههای باریک میان واحدها نیز سیمای بصری ویژهای به بافت میدهد.
در فضای داخلی هر خانه، خمرههای بزرگ موسوم به «تاپو» برای نگهداری غلات و آذوقه تعبیه شده است. حتی ستونها کارکرد انبار گندم پیدا میکنند؛ طراحیِ بهینه برای استفاده از همه اجزا.
ماهیت سنگی مصالح، دمای مناسب برای نگهداری مواد غذایی را تضمین میکند؛ درها و پنجرههای چوبی و جهتگیری جنوبی بناها نیز برای بهرهگیری از آفتاب انتخاب شدهاند. همین ویژگیها لقب «روستای سنگی» را برای لیوس رقم زده است.
در گذشته پنج قلعه نگهبانی در نقاط مختلف روستا وجود داشت که اکنون تنها بقایایی از آنها مانده است. این قلعهها متعلق به دوران ساسانی و اتابکان لر بودهاند:
در جنوب روستا هم گورستانی با قبرهایی شبیه اتاقکهای کوچک دیده میشود.
لیوس در دهستان سیدولیالدین (بخش شهیونِ دزفول) و روی شیب میانی لنگرکوه، در ارتفاع حدود ۹۷۰ متر از سطح دریا واقع شده و اقلیمی نیمهخشک و کوهستانی دارد. این روستا در کیلومتر ۷۳ شمالغربی دزفول جای گرفته و از شمالغرب به کوه لنگر و از غرب به دره کول میرسد.
طبق سرشماری ۱۳۸۵، ۲۰۲ نفر در ۴۱ خانوار در لیوس میزیستند؛ اما به دلیل درآمد اندک مشاغل روستایی، بخشی از جمعیت مهاجرت کرد و در سرشماری ۱۳۹۵ شمار ساکنان به ۱۲۱ نفر کاهش یافت. ساکنان از تبار ایل بختیاری هستند.
زنان روستا نقش پررنگی در تولید صنایعدستی دارند: چوقای لیوسی، قالی، جَجیم، وریست و سیاهچادرِ حور از مهمترینهاست. چوقای لیوسی نخستینبار در همین روستا بافته شد؛ بالاپوشی سبک و خوشدوخت که به همت «محمود صالح» از پنج بابِ چهارلنگ ایل بختیاری رواج یافت و به لباس رسمی بسیاری از طایفهها بدل شد. محمود صالح (مِمصالح) در عصر شاه اسماعیل صفوی سرپرستی برخی طوایف بختیاری را بر عهده داشت.
در کنار دستساختهها، خوراکیهایی چون «ترشی انارِ لیوس» هم سوغات خوشنام روستا محسوب میشود. مردان روستا نیز غالباً به دامداری، باغداری و کشتوکار مشغولاند.
در خود روستا و آبادیهای پیرامونی، دیدنیهای متنوعی انتظار شما را میکشند:
گیاهان خودرو و دارویی گوناگونی در منطقه میرویند، از جمله:
تنوع درختی هم چشمگیر است:
به دلیل تنوع زیستی بالای منطقه، قدمزدن در طبیعت لیوس نیازمند احتیاط است. از جانوران و پرندگان منطقه میتوان به این نمونهها اشاره کرد:
لیوس با استقرار بر دامنه لنگرکوه، آبوهوایی خوش و مطبوع یافته و برای گردش و طبیعتگردی مقصدی محبوب است. «دستی بر ایران» دیدار از این روستا و تماشای خانههای سنگی آن را پیشنهاد میکند.
این روستا در کیلومتر ۷۳ شمالغربی دزفول و در دهستان سیدولیالدین (بخش شهیون) قرار دارد. موقعیت مکانی آن را در ادامه میبینید:
در ادامه به چند پرسش رایج پاسخ داده شده است. اگر سوال دیگری دارید، در بخش دیدگاههای همین مطلب بنویسید تا پاسخ دهیم.
در لیوس میتوانید نمونههای گوناگون میراث طبیعی و تاریخی را ببینید؛ از آسیابهای آبی تنورهای گرفته تا قبرهای اتاقکی و قلعههای کهن.
با اتکا به شواهد معماری، پیشینه این روستا حدود هزار سال برآورد میشود.
لیوس در سرشماری ۱۳۸۵ حدود ۲۰۲ نفر جمعیت داشت؛ با مهاجرت بخشی از ساکنان، در سرشماری ۱۳۹۵ این عدد به ۱۲۱ نفر رسید.
این روستا وابسته به شهر دزفول است.
به خاطر بافت سنگی ممتاز، از لیوس با عنوان «روستای سنگی» نیز یاد میشود.
انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (یاتا) با انتشار تازهترین ارزیابی خود از وضعیت صنعت هوانوردی جهان اعلام کرد که تشدید تنشهای ناشی از جنگ علیه ایران، در کنار اختلالات گسترده در زنجیره تأمین، چشمانداز مالی شرکتهای هواپیمایی را با چالشی جدی مواجه کرده است؛ بهگونهای که پیشبینی سود خالص این صنعت در سال ۲۰۲۶ از ۴۵ میلیارد دلار به ۲۳ میلیارد دلار کاهش یافته و هزینه سوخت نیز با جهشی ۷۰ درصدی روبهرو شده است.
همزمان با روز جهانی صنایعدستی، نهادهای تخصصی حوزه صنایعدستی در اروپا توجه خود را به نقش این هنرها در سلامت روان، رفاه فردی و انسجام اجتماعی معطوف کردهاند. در همین راستا، ائتلاف صنایعدستی اروپا نشست تخصصی آنلاینی با عنوان «نقش صنایعدستی در رفاه و سلامت در تمام مراحل زندگی» برگزار میکند؛ رویدادی که به بررسی تأثیر فعالیتهای دستی بر سلامت جسمی و روانی افراد اختصاص دارد.
در آستانه برگزاری رقابتهای جامجهانی ۲۰۲۶، فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا) در اقدامی بیسابقه با صنعتگران بومی مکزیک و «صندوق ملی توسعه صنایعدستی مکزیک» وارد همکاری شد؛ اقدامی که با هدف معرفی جهانی هنرهای سنتی این کشور و تقویت پیوند میان فرهنگ و رویدادهای ورزشی انجام گرفته است.
با تشدید تنشهای نظامی در خاورمیانه و گسترش درگیریهای مرتبط با جنگ میان آمریکا، اسرائیل علیه ایران، شماری از کشورهای غربی هشدارهای تازهای برای سفر به کشورهای منطقه صادر کردهاند.
Δ