اسپند گیاهی بوتهای است از خانوادهی قرهداغیان. این گیاه معمولاً در خاک نمکدار رشد میکند. اسپند با نامهای مختلفی در دسته گیاهان دارویی شناخته میشود: اسفند، سپند، حرمل و… . از دانههای این گیاه بهعنوان ضدعفونیکننده و خوشبوکنندهی هوا و حتی برای جلوگیری از چشمزخم استفاده میشود؛ البته گیاه اسپند خواص دارویی و کاربردهای دیگری نیز دارد.
اسفند گیاهی بوته ای از تیره قره داغیان است که بیشتر در خاک های شور رویش می کند. این گیاه در منابع گوناگون با نام هایی مانند اسفند، سپند و حرمل شناخته می شود. دانه های آن را برای خوشبو کردن هوا، ضدعفونی کردن فضای خانه و حتی به نیت دوری از چشم زخم دود می کنند. افزون بر این، اسفند کاربردها و خواص درمانی دیگری هم دارد.
اسفند از گیاهان کهن طب سنتی است و به روش های مختلف به کار می رود. خیلی ها به خاطر شهرت این گیاه گمان می کنند که می توان آن را به شکل خوراکی مصرف کرد؛ اما واقعیت چیز دیگری است. در ادامه، درباره خوراکی بودن یا نبودن اسفند و راه های استفاده از آن توضیح می دهیم.
اندام های گوناگون اسفند مانند دانه، برگ و ریشه دارای مواد موثر هستند. برای بهره بردن از خواص آن در گذشته و امروز روش های مختلفی استفاده شده است. امروزه عصاره گرفتن از برگ و دانه به شکل علمی انجام می شود تا ترکیبات مفید جدا شود. با این حال به دلیل وجود مواد سمی در بافت گیاه، پژوهش های علمی مصرف خوراکی آن را تایید نمی کنند و خوردن اسفند را خطرناک می دانند.
دانه اسفند خوردنی نیست. تنها در گذشته، در یمن گروهی از یهودیان طبق رسمی کهن مقدار اندکی از برگ های گیاه را پس از فرآیندی خاص برای سفیدتر کردن آرد گندم به کار می بردند. دانش پزشکی امروز روشن می گوید خوردن حتی 3 تا 4 گرم از دانه اسفند تهوع و سرگیجه ایجاد می کند و می تواند برای انسان یا حیوان مرگبار باشد.
یکی از شکل های کاربرد اسفند، استفاده از عصاره آن است که معمولا در عطاری ها عرضه می شود.
این گیاه دارای آلکالوئیدهای بتاکاربولین از جمله هارمالین، هارمین، بتاکاربولین و هارمالول است که در دانه، ریشه، ساقه، برگ و حتی گل ذخیره می شوند و بیشترین مقدار در دانه هاست. به همین دلیل اسفند خواص درمانی گوناگونی دارد و عصاره آن در موارد زیر به کار می رود:
برخی ترکیبات موجود در دانه اسفند رفتاری شبیه مسکن های قوی دارند. به کارگیری موضعی عصاره می تواند به تسکین درد کمک کند.
نتایج آزمایشگاهی نشان داده عصاره استخراج شده از دانه های گیاه روی سلامت اثر مثبت دارد و در نابودی بسیاری از باکتری های بیماری زا موثر است. البته این یافته ها در محیط آزمایشگاه به دست آمده و نیاز به بررسی های بیشتر دارند.
وجود آلکالوئیدهای ارزشمند خانواده بتاکاربولین در اسفند می تواند از تقسیم و پیشروی سلول های سرطانی جلوگیری کند.
پژوهش ها نشان می دهد ترکیبات بتاکاربولین موجود در این گیاه روی سیستم ایمنی اثر تعدیلی دارند. از آنجا که هنگام بروز سرطان، ایمنی بدن تضعیف می شود، بهره گیری از عصاره اسفند ممکن است به تقویت این سیستم کمک کند.
در ایران رسم است که اسفند را روی آتش می گذارند تا دود آن به کار آید:
دود اسفند خاصیت میکروب زدایی دارد و برای ضدعفونی کردن محیط های درمانی و بیمارستانی به کار می رود و در عمل مانند گندزدای قوی عمل می کند.
یکی دیگر از شیوه های استفاده، پودر کردن گیاه است. پودر اسفند ارزش دارویی دارد اما خوردن آن به دلیل سمی بودن ممنوع است. این پودر به تنهایی یا در ترکیب با مواد دیگر به صورت ماسک برای درمان های موضعی توصیه شده است.
از کاربردهای پودر اسفند، استفاده از آن برای درمان شپش سر است. با مخلوط کردن پودر اسفند و روغن خردل، خمیری به دست می آید که می توان روی پوست سر ماساژ داد. برای نتیجه بهتر، این کار روزی یک بار انجام می شود.
از دانه های اسفند روغنی تهیه می شود که ویژگی های فراوانی دارد:
روغن اسفند خاصیت ضد درد دارد و به دلیل مزاج گرم و خشک در کاهش دردهای مفصلی موثر است. برای این منظور چند قطره روغن روی ناحیه دردناک ماساژ داده می شود.
همان طور که گفته شد، اسفند خوردنی نیست. بنابراین دم کرده آن به شکل نوشیدنی مصرف نمی شود و استفاده آن به روش زیر است:
دم کرده اسفند برای گیاهان آپارتمانی یک آفت کش مناسب است. در یک گلدان متوسط حدود نصف لیوان از این دم کرده ریخته می شود تا آفات از بین بروند.
در منابع طب سنتی ایران، اسفند برای درمان یا کمک به کنترل بیماری هایی مانند دیابت، آسم، تب، سنگ مثانه، یرقان، مالاریا، پارکینسون و روماتیسم ذکر شده است.
در دستی بر ایران باور داریم با شناخت ایران و وجوه مختلف فرهنگ و هویت آن، می توانیم در تقویت هویت ملی سهم داشته باشیم. طب سنتی نیز جزئی ارزشمند از فرهنگ ایرانی است.
مردم هر ناحیه با توجه به رویشگاه های بومی، از گیاهان دارویی برای حفظ سلامت و درمان بهره می برند. شما هم در سفرهای ایرانگردی با خرید گیاهان بومی یا فراورده های آن ها به اقتصاد محلی کمک می کنید و هم از دانش سنتی جامعه میزبان نکته هایی می آموزید.
در ادامه چند پرسش و پاسخ برای آشنایی بیشتر آمده است. اگر پس از مطالعه به جواب نرسیدید، سوال خود را در دیدگاه های همین نوشته مطرح کنید تا پاسخ دهیم.
در طب سنتی ایران دود این گیاه برای ضدعفونی کردن محیط به کار می رود. برخی نیز آن را برای بهبود علائم سرماخوردگی مفید می دانند، هرچند از نظر علمی درباره درستی آن تردید وجود دارد. علاوه بر این، عصاره و روغن اسفند اثرات متنوعی دارند؛ از تسکین درد مفاصل و کمک به مهار سرطان تا رفع آفت گیاهان. ترکیب پودر اسفند با روغن خردل نیز برای درمان شپش سر توصیه شده است.
گذشته از کاربردهای دارویی، در فرهنگ ایرانی دود کردن اسفند را برای پیشگیری از چشم زخم موثر می دانند.
خیر. اسفند چه به صورت خام و چه به شکل دم کرده خوراکی نیست. با وجود خواص متعدد، این گیاه به شدت سمی است و نباید جویده یا نوشیده شود. پزشکی امروز خوردن دانه اسفند را خطرناک می داند، چون می تواند تهوع و سرگیجه ایجاد کند و حتی به مرگ انسان یا حیوان بینجامد.
یکی از تولیدات جدید کمپانی رویال شکسپیر لندن، نمایش «سه تفنگدار» بر اساس رمان معروف الکساندر دوما است.
فیلم میراثآریا | محمود فرشچیان؛ راوی جاودانه خیال، عرفان و زیبایی ایرانی
کارشناس مرکز معرفی فرهنگی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری و عضو گروه ترویج خواندن شورای کتاب کودک، با تشریح تازهترین ایستگاه پروژه «چمدون قصهگویی من» در کهنشهر تفرش، به تشریح نحوه پیوند ادبیات کودک با میراث ناملموس و ملموس این منطقه پرداخت.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان ملایر از برگزاری مسابقه نقاشی «ملایر در چشم من» و تقدیر از برگزیدگان این رویداد خبر داد.
Δ