عدم دسترسی به شبکههای اجتماعی بینالمللی و پلتفرمهای پیامرسان به دلیل شرایط اضطراری، مکالمه تلفنی را بار دیگر به اصلیترین و شاید تنها پل ارتباطی میان خانوادههای ساکن ایران و عزیزانشان در خارج از کشور تبدیل کرده است. اگرچه مکالمه تلفنی در گذشته شیوهای متدوال برای برقراری ارتباط بوده، اما آنچه امروز با گذشته تفاوت دارد، هزینه گزافی است که خانوادهها باید برای ارتباط خود متحمل شوند.
بر اساس اعلام نتبلاکس، قطعی اینترنت در ایران پس از گذشت ۱۱۲۸ ساعت همچنان ادامه دارد و علاوه بر پیامدهای اجتماعی، خسارات اقتصادی قابلتوجه ۱.۸ میلیارد دلاری به همراه داشته است.
در حالی که قطع طولانیمدت اینترنت جهانی و فیلترینگ گسترده، مکالمه تلفنی را به تنها پل ارتباطی میان ایرانیان و ۴.۵ میلیون مهاجر خارج از کشور تبدیل کرده است، تعرفههای نجومی اپراتورها بحرانی انسانی را در دل شرایط جنگی رقم زده است.
پس از گذشت بیش از ۴۰ روز محدودیت شدید در دسترسی به شبکه جهانی اینترنت، از دقایقی پیش موتور جستجوی گوگل بر روی شبکه دو اپراتور بزرگ کشور، همراه اول و ایرانسل، بدون نیاز به ابزارهای تغییر آیپی در دسترس کاربران قرار گرفت. این اقدام نخستین گام عملی در راستای بازگشت تدریجی اینترنت بینالملل پس از برقراری آتشبس و کاهش تنشهای اخیر ارزیابی میشود.
در حالی که نهادهای متولی با اتخاذ سیاست سکوت، از شفافسازی درباره ماهیت «اینترنت پرو» تنور تهی میکنند، گسترش این سرویس در لایههای زیرساختی شبکه، عملاً در حال تغییر نقشه عدالت دیجیتال در ایران است؛ پدیدهای که با ارسال پیامکهای مبهم و ایجاد مسیرهای ارتباطی ویژه، نه تنها بستری برای کلاهبرداریهای گسترده فیشینگ فراهم کرده، بلکه با تبدیل حق دسترسی به اینترنت از یک «حق شهروندی» به یک «امتیاز طبقاتی و تجاری»، شکاف میان دولت و کاربران را به عمیقترین سطح خود رسانده است.
در پی رفع محدودیت موتور جستجوی گوگل روی اپراتورهای همراه، گزارشهای دریافتی از سوی کاربران نشان میدهد که همزمان با این گشایش، برخی از فیلترشکنها و کانفیگهای رایگان نیز که پیش از این کاملاً مسدود شده بودند، مجدداً در دسترس قرار گرفتهاند.
در ادامه روند رفع محدودیت از برخی سرویسهای اینترنتی، از دقایقی پیش دسترسی به هوش مصنوعی «دیپسیک» نیز برای کاربران برقرار شد.
در حالی که برخی مسوولان، تداوم محدودیتهای اینترنتی را با تکیه بر «توانمندیهای بومی» توجیه میکنند، بررسیهای تخصصی نشان میدهد که میانِ ویترینِ ادعاها و واقعیتِ فنی پلتفرمهای داخلی، گسستی عمیق وجود دارد.
موتورهای جستوجو ذهن ما را عادت دادهاند تا جواب هر سوالی را در کوتاهترین زمان ممکن در اختیار داشته باشیم، اما وقتی این ابزارها در دسترس نیستند یا ما را به جواب نمیرسانند، خلأیی ایجاد میشود که فقط کمبود اطلاعات نیست؛ بلکه اضطرابِ ندانستن است.