مشاغل سخت و زیانآور به دلیل شرایط کاری خاص و مخاطرات بالایی که برای کارگران به همراه دارند، همواره زیر ذرهبین قوانین کار و تامین اجتماعی قرار دارند. کارگران این دسته از مشاغل در معرض خطرات فیزیکی، شیمیایی، بیولوژیکی و حتی روانی شدید هستند و به همین دلیل قانونگذار برای حفاظت از سلامت آنها مقررات ویژهای را پیشبینی کرده است. از جمله این حمایتها میتوان به مرخصی سالانه طولانیتر، محدودیت ساعات کاری، معاینات پزشکی دورهای و امکان بازنشستگی پیش از موعد اشاره کرد.
فهرست محتوا
معیارهای شناسایی مشاغل سخت و زیانآور
حقوق و مزایای کارگران مشاغل سخت و زیانآور
۱. ساعات کاری
۲. مرخصی سالانه
۳.معاینات پزشکی دورهای
بازنشستگی در مشاغل سخت و زیانآور
شکایت کارگران و نحوه پیگیری حقوق
گسترش نیوز: بر اساس تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون بیمه تامین اجتماعی مصوب ۱۳۵۴، مشاغل سخت و زیانآور به کارهایی گفته میشود که در آنها عوامل محیطی شامل شرایط فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی، استاندارد نبوده و کارگران در اثر انجام آن کارها فشار جسمی و روانی بیش از ظرفیت طبیعی انسان را تحمل میکنند و در نتیجه ممکن است به بیماریها و عوارض ناشی از شغل مبتلا شوند.
در آییننامه مشاغل سخت و زیانآور، مشاغل به دو دسته تقسیم شدهاند:
۱. دسته اول: مشاغلی که ویژگی سخت و زیانآور بودن آنها با ماهیت شغلی مرتبط است، اما میتوان با رعایت تمهیدات ایمنی و بهداشتی، سختی و زیانآوری آنها را کاهش یا حذف کرد. نمونه بارز این گروه، کارگاههای صنعتی است که در آنها کارفرما وظیفه دارد تجهیزات ایمنی مانند دستکش، عینک و ماسک را برای کارگران فراهم کند. برای مثال، جوشکاری در محیطی با تجهیزات ایمنی ناکافی، جزو مشاغل سخت و زیانآور دسته اول قرار میگیرد.
۲. دسته دوم: مشاغلی که ماهیتاً سخت و زیانآور هستند و حتی با رعایت تمهیدات ایمنی، همچنان سختی و زیانآوری آنها حفظ میشود. نمونه این گروه شامل مشاغلی مانند کار در معادن، جوشکاری داخل مخازن و کار در محیطهای دارای تشعشعات رادیواکتیو است.
تصمیمات شورای عالی حفاظت فنی، مشاغل ملوانی و صیادی را نیز در گروه دوم مشاغل سخت و زیانآور قرار داده است. بدین ترتیب، شاغلان این گروهها میتوانند از مزایای ویژه این مشاغل مانند بازنشستگی پیش از موعد برخوردار شوند.
تعیین سخت و زیانآور بودن یک شغل بر اساس آییننامه مربوطه انجام میشود و مرجع آن شامل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تامین اجتماعی است.
فرایند شناسایی مشاغل سخت و زیانآور شامل مراحل زیر است:
بررسی سوابق شغلی و شرایط محیط کار توسط کارشناسان بهداشت حرفهای.
بازدید از کارگاهها و ارزیابی عوامل زیانآور محیط کار.
تایید اولیه توسط کمیتههای بدوی استانی.
بررسی مجدد و تایید توسط کمیتههای تجدید نظر استانی.
پس از تایید سخت و زیانآور بودن شغل، کارفرما موظف است ظرف دو سال نسبت به ایمنسازی محیط کار اقدام کند تا فشار و زیانآوری آن کاهش یابد. رعایت استانداردهای بهداشتی و ایمنی، حتی در مشاغل گروه دوم، باعث کاهش نسبی خطرات میشود اما ماهیت سخت و زیانآوری شغل از بین نمیرود.
برخی از مزایای کارگران مشاغل سخت و زیانآور به شرح زیر است:
بر اساس مقررات موجود، ساعات کاری روزانه در مشاغل سخت و زیانآور نباید از ۶ ساعت تجاوز کند و ساعات هفتگی نیز محدود به ۳۶ ساعت است. این محدودیتها به منظور کاهش فشار جسمی و روانی کارگران و پیشگیری از فرسودگی زودرس آنها اعمال میشود.
ماده ۶۵ قانون کار، مرخصی سالانه برای کارگران مشاغل سخت و زیانآور را ۵ هفته در نظر گرفته است؛ یعنی یک هفته بیشتر از سایر کارگران. توصیه شده است که این مرخصی به دو نوبت در پایان هر شش ماه تقسیم شود تا فشار کاری کارگران کاهش یابد.
کارفرمایان کارگاههای مشمول قانون تامین اجتماعی مکلف هستند قبل از محول کردن کارهای سخت و زیانآور به کارگران، معاینات پزشکی انجام دهند تا قابلیت و استعداد جسمانی و روحی کارگر متناسب با نوع کار سنجیده شود. این معاینات حداقل یک بار در سال تکرار میشود تا سلامت کارگران تحت نظارت باشد.
یکی از مهمترین مزایای مشاغل سخت و زیانآور، بازنشستگی پیش از موعد است. این نوع بازنشستگی به دلیل فرسودگی زودرس جسمی و روانی کارگران، اهمیت ویژهای دارد.
بر اساس آییننامه مشاغل سخت و زیانآور:
بیمهشدگانی که حداقل ۲۰ سال سابقه کار متوالی یا ۲۵ سال سابقه متناوب در مشاغل سخت و زیانآور داشته باشند، بدون شرط سنی میتوانند بازنشسته شوند.
اگر کمیسیونهای پزشکی قبل از رسیدن به سابقه مقرر، فرسودگی جسمی یا روحی کارگر را تایید کنند، بازنشستگی پیش از موعد برای او امکانپذیر است.
پس از تایید شرایط، سازمان تامین اجتماعی موظف است مستمری بازنشستگی را از تاریخ ترک کار برقرار کند. همچنین کارفرما باید ۴ درصد مستمری محاسبهشده توسط سازمان را بهصورت یکجا پرداخت نماید.
در اصلاحیه مرداد ۱۳۹۳ آییننامه، اگر در یک سال بیش از ۱۰ روز وقفه در سابقه سختی کار وجود داشته باشد، این وقفه به صورت مجموع کل سوابق محاسبه میشود و دیگر به صورت جداگانه برای هر سال در نظر گرفته نمیشود.
کارگران مشاغل سخت و زیانآور در صورت بروز اختلاف با کارفرما، به ویژه در خصوص پرداخت ۴ درصد حق بیمه مشاغل سخت و زیانآور، میتوانند از روشهای زیر اقدام کنند:
۱. ثبت شکایت در دفاتر خدمات الکترونیکی قضایی؛ کارگر با ارائه مدارک لازم و اخذ نوبت میتواند شکایت خود را به صورت حضوری مطرح کند.
۲. مراجعه به اداره کار حوزه کارگاه؛ ثبت شکایت و پیگیری از طریق واحدهای اداری
۳. سامانه جامع روابط کار؛ ثبت شکایت به آدرس prkar.mcls.gov.ir به صورت آنلاین
مطابق بخشنامه ۱۴۰۳/۰۳/۰۹ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اقامه دعوا علیه کارفرما میتواند شامل پیمانکاران هر دوره از قرارداد کار و سهم هر کدام باشد. این قانون تضمین میکند که کارگران بتوانند حقوق خود را به صورت قانونی مطالبه کنند.
گسترش نیوز
اقتصاد
مزایای شغلی که زندگی شما را تغییر میدهد؛ مشاغل سخت و زیانآور را بشناسید
بانک و بیمه
کدخبر: 365618
امیر خیرخواهان
۱۴۰۴/۰۹/۱۴ ۲۰:۰۰:۰۰
کاهش میلیونی تعداد بیمهشدگان و حرکت بخشی از نیروی کار از بازار رسمی به سمت مشاغل غیررسمی، زنگ خطر تازهای برای سازمان تأمین اجتماعی به صدا درآورده است؛ روندی که از یکسو تحت تأثیر فاصله شدید دستمزدها با هزینههای واقعی زندگی و جذابیت درآمد نقدی مشاغل پلتفرمی شکل گرفته و از سوی دیگر، با کاهش درآمدهای بیمهای، تشدید ناترازی مالی و برهم خوردن نسبت پشتیبانی، آینده نظام بازنشستگی و امنیت اجتماعی میلیونها نفر را با چالش جدی مواجه میکند.
در حالی که شورای عالی کار در اول شهریور با محوریت «بازنگری دستمزد ۱۴۰۵» تشکیل جلسه داد، نمایندگان کارگری از ضرورت آغاز دوباره محاسبات سبد معیشت و بررسی افزایش هزینههای زندگی خبر میدهند؛ موضوعی که با توجه به جهش ۱۴۰ درصدی قیمت گروه خوراکیها و آشامیدنیها، میتواند زمینهساز بازنگری حقوق کارگران در نیمه دوم سال شود.
رئیس کل بانک مرکزی با رد ادعاها درباره فروپاشی اقتصادی ایران، از ادامه دسترسی کشور به منابع ارزی و آمادگی برای عرضه تا ۲ میلیارد دلار ارز به بازار خبر داد و گفت احتمال وقوع ابرتورم را ضعیف میداند؛ همتی همچنین تأکید کرد بانک مرکزی در نیمه دوم سال تمرکز ویژهای بر تأمین مالی واحدهای تولیدی خواهد داشت و هدفگذاری تأمین مالی غیرتورمی ۷۰۰ همتی برای بخش تولید را دنبال میکند.
واریز معوقات فروردین بازنشستگان و مستمریبگیران تأمین اجتماعی از شب گذشته آغاز شده و به گفته فرشاد نوروزپور، بخش عمده پرداختهایی که قرار بود انجام شود از صبح سهشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ عملیاتی شده است؛ با این حال، زمان واریز معوقات اردیبهشت همچنان مشخص نیست و بازنشستگان در انتظار تسویه کامل مطالبات خود هستند.
Δ