در قلب خوزستان تاریخی، شهری نهفته است که با ابتکار شگفتانگیزش، جهان را به تحسین واداشته؛ سیستم هیدرولیک تاریخی شوشتر، شاهکاری که مهندسی ایرانی را به اوج رساند. این مجموعه بینظیر که در سال ۲۰۰۹ در فهرست آثار ایران در یونسکو ثبت شد، شامل سیزده سازه آبی است؛ از پلها و آببندها تا نهرهای دستکند، آسیابهای آبی و آبشارهای مصنوعی، همه در هماهنگی کامل، شبکهای ایجاد کردهاند که قرنها قبل از ظهور فناوریهای مدرن، نمونهای کمنظیر از هوشمندی و مهارت ایرانیان باستان را به نمایش گذاشت.
بادی سرد از دامنههای کوهستان میوزد، زنگ کهن کلیسا در سکوت طنینانداز میشود و سنگهای تیره، داستان هزار سال پیش را روایت میکنند. اینجا مجموعه آثار رهبانی ارامنه در شمال غربی ایران است؛ سه کلیسای تاریخی که میان قرنهای هفتم تا چهاردهم میلادی ساخته شدهاند و امروز در فهرست آثار ایران در یونسکو میدرخشند. این مجموعه شاملقرهکلیسا (تادئوس مقدس)، کلیسای استپانوس مقدس و کلیسای زور زور میشود.
محوطه میراث جهانی بیستون، یکی از شگفتانگیزترین گنجینههای تاریخی ایران و از مهمترین جاهای دیدنی کرمانشاه است؛ جایی که در دامنهی کوه سترگ بیستون، نقشبرجستهها و سنگنوشتههای باستانی هزاران سال تاریخ را روایت میکنند. این محوطه نهتنها بهخاطر ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو شهرت دارد، بلکه بازتابی از قدرت و شکوه تمدنهای کهن مانند مادها، هخامنشیان و ساسانیان است.
هفت قرن پیش، در میانهی دشتهای پهناور زنجان، شهری بنا شد که قرار بود پایتختی برای شکوه ایلخانیان باشد؛ و در قلب این شهر، گنبدی برخاست که امروز هنوز آسمان را میشکافد. آرامگاه سلطانیه، یکی از جاهای دیدنی زنجان و شاهکاری که در فهرست آثار ایران در یونسکو ثبت شده است، با گنبد فیروزهای عظیمش نهتنها نماد معماری ایرانی–اسلامی است، بلکه یادگاری از آرزوهای سلطانی است که میخواست تاریخ را بهگونهای دیگر بنویسد.
هیچ بنایی در ایران نیست که چنین نجوا کند: «من آغازگر تاریخم«. آرامگاه کوروش نه فقط یک مقبره، که یادمانی است از اندیشهای که برای نخستینبار، آزادی و کرامت انسان را معنا کرد. این اثر شکوهمند، بخشی از مجموعه پاسارگاد است؛ همان جایی که در ۵۵۰ پیش از میلاد، کوروش بزرگ مسیر جهان را تغییر داد.
در دل کویر، جایی که باد شن را بر دیوارهای خاموش میکوبد، شهری جاودانه آرمیده است؛ شهر باستانی بم، میراثی که بیش از دو هزار سال تاریخ را در خود حفظ کرده و امروزه در فهرست آثار ایران در یونسکو میدرخشد. این شهر که روزگاری بر سر تقاطع جادههای تجاری باستانی قرار داشت، از دوران هخامنشیان تا همین دو قرن پیش، پرجنبوجوش و آباد بود.
باغ های ایرانی، این بهشتهای زمینی که روح و هنر ایرانی را در آغوش سبز خود جا دادهاند، تنها فضایی برای آرامش نیستند؛ آنها نماد شکوه وفلسفه زندگی گذشتگان هستند. در سال ۲۰۱۱ میلادی، نُه باغ ایرانی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند؛ باغهایی که نهتنها تاریخ ایران، بلکه هنر باغسازی جهان را از هند تا اسپانیا تحتتأثیر قرار دادهاند.
آیا میدانستید وسیعترین بازار سرپوشیده جهان درست در قلب تبریز قرار دارد؟ جایی که صدای چکش مسگران با عطر ادویهها در هم میآمیزد و هر گذرگاهش، قصهای از صدها سال تجارت و فرهنگ ایرانی روایت میکند. اینجا بازار تاریخی تبریز است؛ بازاری که در سال ۲۰۱۰ بهعنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شد و امروز، یکی از مهمترین جاهای دیدنی تبریز به شمار میرود.
باستانشناسان موزۀ شهر برنو در جمهوری چک، قطعهای شگفتانگیز از زره برنزی را کشف کردهاند که قدمت آن به حدود ۱۲۰۰ پیش از میلاد بازمیگردد، همان دورهای که با افسانهی جنگ تروی در ادبیات یونانی مرتبط است.