موزه رختشویخانه زنجان از جمله بناهای منحصر به فردی است که در محلی به نام بابا جامال چوقوری (گودال بابا جمال) قرار گرفته است. این موزه که اکنون از جاهای دیدنی زنجان به شمار میرود در گذشته به عنوان محلی برای شستن لباس های کثیف به کار می رفت. احساس نیاز به وجود چنین بنایی و اقدام به ساخت آن، نشانگر فرهنگ مردم این شهر می باشد.
موزه رختشویخانه زنجان یکی از سازههای کمنظیر شهری است که در محلی موسوم به بابا جامال چوقوری (گودال بابا جمال) شکل گرفته. این مجموعه که امروز در فهرست دیدنیهای زنجان میدرخشد، روزگاری جایگاه عمومی شستوشوی لباس بود. تصمیم برای ساخت چنین فضایی، بازتابی از ذوق اجتماعی و فرهنگ مشارکتی مردم این شهر است.
در گذشته، سرمای زمستان شستوشو در فضای باز و کنار مظهر قنات را دشوار میکرد. اهالی زنجان با ساخت فضایی سرپوشیده، شرایطی فراهم کردند تا خانمها با آسودگی و امنیت بیشتر به شستوشو بپردازند. به این ترتیب، «رختشویخانه» بهعنوان یک زیرساخت شهری برای رفاه مردم بنا شد.
زمان بنیانگذاری این مجموعه به اواخر قاجار و آغاز پهلوی (سال ۱۳۰۷ خورشیدی) بازمیگردد. دو برادر، مشهدی اکبر معمار و مشهدی اسماعیل، آن را در دل بافت تاریخی زنجان ساختند.
مکان بنا در محلهای متراکم و همراستا با حصار کهن شهر قرار داشت. زمین پروژه به همت شهردار وقت، علیاکبر توفیقی، خریداری شد. رختشویخانه بهصورت عمومی و شبانهروزی در اختیار مردم بود و استفاده از آن هزینهای نداشت.
تا امروز نمونهای همارز با این کاربری در دیگر نقاط ایران شناسایی نشده است؛ هرچند در زبان معماری، شباهتهایی با بناهای تاریخی کشور دارد. برای نمونه میتوان به مسجد عباسقلیخان زنجان اشاره کرد.
در دهههای اخیر، پس از مرمت، بنا به «موزه رختشویخانه زنجان» تغییر کاربری داد و اکنون موزهای مردمشناختی است. در آن، زیورآلات، پوشاک محلی بانوان و ابزار سنتی شستوشو به شیوه کهن به نمایش درآمده است.
این مجموعه که روزگاری محل شستوشوی رخت و لباس بود، در مرکز شهر جای داشت تا دسترسی برای همگان آسان باشد. ورودی بنا به کوچههای شهر باز میشد و همسر یکی از معماران، مدیریت و نظارت بر کار رختشویخانه را برعهده داشت.
آب مجموعه از قنات «قلعچه حاجی میر بهاءالدین» تأمین میشد. در هر بخش حوضچههایی قرار داشت که از همین قنات آبگیری میکردند و پاسخگوی نیازهای مختلف بودند.
کلیت فضای موزه به دو بخش عمده تقسیم میشود که هر یک زیرمجموعههای خود را دارند:
1. بخش مدیریت رختشویخانه: این قسمت شامل حیاط و بنای مسکونی به مساحت ۶۰ متر مربع است. واحد مسکونی در جبهه شمالی حیاط قرار گرفته و دو اتاق و یک ورودی دارد. این ورودی، محوطه، سرایداری و فضای شستوشو را به هم پیوند میدهد. حیاط مستطیلیشکل با ابعاد ۱۲ × ۳۳ متر است و فضای سبز و چند درخت در آن دیده میشود.
در این بخش، خزانهای به ابعاد ۵۵.۱۱ × ۱۷ × ۸ متر قرار دارد که همانند تراس، مشرف بر فضای رختشویخانه است و نقش محل مدیریت و شاهنشین را ایفا میکند.
2. فضای اصلی شستوشوی رخت: سالن اصلی با چشماندازی دیدنی، ۶۲ × ۷.۱۳ متر وسعت دارد و بر ۱۱ ستون استوار است. ستونها بهصورت قرینه و دوبهدو چیده شدهاند. میان ستونها ۴ حوضچه و آبروهای گوناگون تعبیه شده که هر کدام کارکرد ویژهای داشتهاند:
در انتهای طاقها و دیوار جنوبی سالن، پنجرهای برای گردش هوا تعبیه شده است.
این موزه، برشی از فرهنگ و زیست روزمره مردم در دوره قاجار را پیش چشم میگذارد. با بازدید از آن، تصویری روشن از تاریخ اجتماعی شهر و شیوه مواجهه مردم با نیازهای عمومی به دست میآورید. رختشویخانه از معدود نمونههایی است که همتای مستقیم در ایران ندارد.
اگر با تور یا بهصورت شخصی راهی زنجان میشوید، بازدید از این موزه را در برنامه قرار دهید. «دستی بر ایران» بهعنوان رسانه معرفی جاذبههای گردشگری زنجان، شما را به دیدار از رختشویخانه دعوت میکند.
لطفاً پرسش و پاسخهای زیر را مرور کنید و اگر پرسشی درباره موزه رختشویخانه دارید، در بخش دیدگاههای همین مطلب بنویسید تا در کوتاهترین زمان پاسخ داده شود.
🗺️موزه رختشویخانه در مرکز زنجان، خیابان سعدی وسط، خیابان زینبیه واقع شده است.
🏺ساخت بنا به سال ۱۳۰۷ خورشیدی و دوران پهلوی اول بازمیگردد.
🧼در گذشته، این مکان فضای عمومی شستوشوی لباسها بود و بیشتر توسط بانوان زنجانی استفاده میشد.
🛠️دو برادر معمار زنجانی، مشهدی اکبر و استاد اسماعیل، ساخت آن را برعهده داشتند.
🗓️در سال ۱۳۷۷ خورشیدی، پس از مرمت، به موزه مردمشناسی زنجان تبدیل شد.
🏺ابزار سنتی شستوشو، پوشاک محلی، تصاویر قدیمی و اشیای مرتبط با زندگی روزمره مردم زنجان نمایش داده میشود.
🧱وجود حیاط مرکزی، حوضچهها و آبراهههای سنگی که آب قنات را به فضا هدایت میکردند از ویژگیهای آن است.
🧭مجموعه شامل سالن اصلی شستوشو، حوضچههای متعدد، اتاقهای خدماتی و ورودی مجزا است.
🕘بهطور معمول هر روز از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر باز است (پیش از مراجعه، ساعات رسمی اعلامشده را بررسی کنید).
🕯️این بنا بازتابدهنده فرهنگ جمعی زنان زنجان و نمونهای ارزشمند از معماری کاربردی اوایل قرن چهاردهم خورشیدی است.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، صنعت گردشگری اردن را وارد یکی از عمیقترین بحرانهای دهههای اخیر کرده است؛ بحرانی که اکنون در شهر تاریخی پترا ــ یکی از عجایب هفتگانه جهان ــ با خیابانهای خلوت، بازارهای بیمشتری و توقف جریان گردشگران خارجی، چهرهای آشکار و نگرانکننده یافته و اقتصاد وابسته به توریسم این کشور را در معرض آسیبهای راهبردی قرار داده است.
تداوم جنگ و تشدید ناامنی ژئوپلیتیکی در منطقه، اقتصاد کشورهای شورای همکاری خلیجفارس را با یکی از پیچیدهترین بحرانهای دهههای اخیر مواجه کرده است؛ بحرانی که نهتنها صادرات انرژی این کشورها را بهشدت کاهش داده، بلکه صنعت گردشگری، هتلداری و جریان سرمایه در منطقه را نیز وارد مرحلهای از رکود و فرسایش تدریجی کرده است.
روزنامه الپائیس اسپانیا در گزارشی تحلیلی اعلام کرد تشدید بحرانهای ژئوپلیتیکی و پیامدهای جنگ، اقتصاد کشورهای حوزه خلیجفارس را با یکی از سنگینترین شوکهای دهههای اخیر مواجه کرده است؛ بحرانی که بهگفته این رسانه، با افت همزمان صادرات انرژی، ریزش بازار گردشگری و کاهش جریان سرمایهگذاری خارجی، این کشورها را بهسمت رکودی کمسابقه سوق داده است.
در حالی که خاورمیانه در آغاز سال ۲۰۲۶ با اتکا به سرمایهگذاریهای عظیم گردشگری، توسعه زیرساختهای هوایی و راهبردهای کشورهای شورای همکاری خلیجفارس در مسیر تبدیلشدن به یکی از کانونهای اصلی گردشگری جهان قرار گرفته بود، تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی و جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، معادلات این صنعت را با اختلالی جدی مواجه کرده و آینده کریدورهای هوایی، جریان سفرهای بینالمللی و درآمدهای گردشگری منطقه را در معرض تهدید قرار داده است.
Δ