شهر قم؛ تاریخ، جغرافیا، اقتصاد

آیا می دانستید قم از قدیمی ترین زیستگاه های فلات ایران به شمار می رود؟ شهری با پیشینه پررنگ که رد آن تا روزگار ساسانی پیگیری می شود و به سبب جایگاه جغرافیایی ویژه، در گذر تاریخ نقش آفرینی کرده است. در این مطلب، وجوه آشکار و کمتر گفته شده قم را مرور می کنیم؛ از ویژگی های طبیعی تا دیدنی های شاخصی که در تاریخ ایران اثر گذاشته اند.

چهره طبیعی و جغرافیایی قم

شهر قم پیش از ورود اسلام محل استقرار گروه هایی از ایرانیان زرتشتی بود و آن را ممجان می نامیدند. این شهر بر محور اصلی حمل و نقل کشور نشسته است؛ از یک سو حلقه اتصال استان های صنعتی با تهران و از سوی دیگر پل ارتباطی شهرها و استان های جنوب با شمال به حساب می آید. این جایگاه فقط امروز اهمیت ندارد؛ در گذشته نیز قرارگیری بر شاهراه ابریشم، به قم نقشی ارتباطی و راهبردی بخشیده بود.

قم در جنوب تهران، شمال اصفهان، شرق استان مرکزی و غرب سمنان جای دارد. اقلیم آن در پهنه ای خشک و نیمه خشک تعریف می شود و آب و هوا عمدتا گرم و خشک است. پهنه های شرقی، مرکزی و شمالی استان با بیابان های وسیع پوشیده شده که بزرگ ترینشان دشت مسیله است. ارتفاع شهر از سطح دریا 928 متر گزارش شده است.

میانگین بیشینه دما 37 درجه سانتی گراد و میانگین کمینه آن منفی دو درجه است.

میانگین بارش سالانه در قم حدود 105میلی لیتر برآورد می شود.

برای سفر از تهران به قم دو راه معمول وجود دارد: استفاده از اتوبوس های بین شهری در ترمینال جنوب تهران یا تردد با خودروی شخصی. قم فرودگاه بین المللی دارد که فعلا فعال نیست. همچنین مسیر مونوریل از تهران به سوی این شهر در دست اجراست.

ترکیب جمعیتی و پایه های اقتصاد قم

بر پایه سرشماری 1395، جمعیت قم حدود یک میلیون و سیصد هزار نفر است. معیشت مردم ترکیبی از کشاورزی، تولید فرش های ابریشمی و خدمات گردشگری به پشتوانه مجاورت با اماکن مذهبی است.

استان قم از نظر منابع معدنی متنوع است؛ سنگ های ساختمانی، نمک، گچ، گاز طبیعی و نفت مهم ترین ذخایر آن به شمار می روند. همچنین کارگاه های گیوه دوزی، آینه سازی، نمدمالی، تولید کفش، مبل سازی، ساخت بخاری، آهنگری، حلوایی، صابون سازی، بافت فرش دستباف ابریشمی، متقال بافی و سوهان پزی از ارکان اقتصاد محلی هستند.

روایت تاریخی قم

آغاز شکوفایی قم به دوران ساسانی باز می گردد؛ با این حال، نقطه عطف تاریخ شهر با پذیرش اسلام و گرایش گسترده مردم به تشیع رقم خورد. یافته های باستان شناختی گواه آن است که قم در عصر ساسانی شهری آباد و اثرگذار بوده است.

در سده های نخستین اسلامی، مهاجرت بسیاری از علویان به قم و گسترش باورهای شیعه امامیه، این شهر را به یکی از کانون های مهم تشیع بدل کرد. در دوره پهلوی نیز قم از محورهای اعتراضات مذهبی علیه حکومت بود و در انقلاب 1357 نقشی تعیین کننده ایفا کرد.

موقعیت قم روی نقشه ایران

قم مرکز استان قم است و در جنوب تهران، شمال اصفهان، شرق استان مرکزی و غرب سمنان قرار دارد. جایگاه جغرافیایی دقیق شهر را در ادامه می بینید:

جمع بندی

آنچه مرور شد، قم را فراتر از یک مقصد مذهبی و تاریخی نشان می دهد؛ شهری که ردپای آن از ایران باستان تا امروز امتداد دارد و در شکل دادن به هویت معاصر کشور سهم داشته است. آشنایی با دیدنی های قم، این شهر را در ذهن ما به عنوان میراثی زنده و پویا تثبیت می کند.