وفور درآمدهای نفتی، سیاستمداران را به خلق تعهدات اجتماعی پرهزینهای سوق میدهد که در دوران تنگدستی به بحران تبدیل میشوند. ماکس کوردن، اقتصاددان فقید، در نظریه «بیماری هلندی» هشدار داد که این تعهدات ناپایدار، بیش از صنعتزدایی، اقتصاد را به دام میاندازند. ایران امروز با معضل بازنشستگیهای زودهنگام و کسری صندوقهای بازنشستگی، دقیقاً در این تله گرفتار شده است.
معضل بازنشستگی زودهنگام؛ بحرانی خودساخته
قفل سیاسی تعهدات؛ چرا اصلاح دشوار است؟
صورتحساب جشن رفاه؛ کسری و استقراض
نسخههای سیاستی برای رهایی از تله
عدالت پایدار، نه بیعدالتی معوق
ماکس کوردن در مقاله ۱۹۸۴ خود هشدار داد که بیماری هلندی واقعی، نه فقط تضعیف صنعت و کشاورزی به دلیل تقویت ارزش پول ملی، بلکه ایجاد تعهدات اجتماعی ناپایدار در دوران رونق منابع است. در ایران، درآمدهای نفتی دهههای ۱۳۷۰ تا اوایل ۱۳۹۰، سیاستمداران را به اعطای امتیازاتی مانند بازنشستگی زودهنگام، تعریف گسترده مشاغل سخت و زیانآور و فرمولهای سخاوتمندانه مستمری سوق داد. این تصمیمها در زمان وفور، خیرخواهانه و پربازده سیاسی به نظر میرسیدند، اما در دوران افول درآمدهای نفتی، به بار سنگین مالی برای صندوقها و بودجه تبدیل شدهاند.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بازنشستگی زودهنگام را «معضل جدید کشور» خوانده و اعلام کرده که ۹۵ درصد بازنشستگان زیر ۶۰ سال هستند. مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی نیز از کسریهای ماهانه، تصمیمهای شتابزده و تأثیر حقوقهای جهشی دو سال آخر خدمت بر صندوقها سخن گفته است. این چالشها نتیجه مستقیم تعهدات پرهزینهای هستند که در دوران رونق نفتی بدون پشتوانه مالی پایدار ایجاد شدند.
کوردن تأکید داشت که تعهدات اجتماعی ایجادشده در دوران وفور، به دلیل «چسبندگی سیاسی» به سختی قابل کاهش هستند. در ایران، امتیازاتی مانند بازنشستگی پیش از موعد و فرمولهای مستمری مبتنی بر میانگین کوتاهمدت، به حقوق مکتسبه تبدیل شدهاند. هر تلاش برای اصلاح این سیستم، با مقاومت اجتماعی و هزینه سیاسی مواجه میشود، در حالی که کسری صندوقها و فشار بر بودجه، چارهای جز اصلاح باقی نمیگذارد.
در دوران وفور نفتی، سیاستمداران با کاهش سن بازنشستگی و اعطای امتیازات گسترده، «جشن رفاه» برپا کردند. اما امروز، صندوقهای بازنشستگی برای تأمین تعهدات ماهانه در تنگنا هستند و دولت برای جبران کسریها به استقراض یا خلق نقدینگی متوسل میشود. این روند، رفاه آینده را به خطر میاندازد و نارضایتی اجتماعی را تشدید میکند.
کوردن برای عبور از بیماری هلندی، راهکارهایی پیشنهاد کرد که با بومیسازی برای ایران نیز کاربردی هستند:
۱. تعهدات معوقه ممنوع: هرگونه افزایش در تعهدات اجتماعی، مانند حقوق بازنشستگی، باید از منابع پایدار بیمهای تأمین شود، نه درآمدهای ناپایدار نفتی.
۲. اصلاحات پارامتریک: افزایش تدریجی سن بازنشستگی، میانگینگیری بلندمدت برای محاسبه مستمری، بازتعریف دقیق مشاغل سخت و زیانآور و یکپارچهسازی پایگاه دادههای بیمه و مالیات برای جلوگیری از دستکاریها.
۳. صندوق بیننسلی: درآمدهای نفتی باید در صندوقهای ثروت ملی ذخیره و از طریق بودجههای سرمایهای به اقتصاد تزریق شوند تا از خلق تعهدات دائمی جلوگیری شود.
۴. قرارداد اجتماعی جدید: حمایتهای اجتماعی باید مشروط و زماندار باشند تا انعطاف بودجهای حفظ شود و عدالت بیننسلی قربانی رایمحوری نشود.
ادعای عدالت در بازنشستگی زودهنگام، بدون پشتوانه مالی، به بیعدالتی آینده منجر میشود. وقتی اکثریت بازنشستگان زیر ۶۰ سال هستند و صندوقها با کسریهای سنگین مواجهند، نیاز به اصلاحات ساختاری بیش از پیش آشکار است. راه برونرفت، شجاعت سیاسی، سیاستگذاری دوراندیشانه و ایجاد قواعد مالی ضدچرخهای است که رفاه امروز را به هزینه آینده قربانی نکند.
گسترش نیوز
اقتصاد
بانک و بیمه
امیر خیرخواهان
۱۴۰۴/۰۶/۱۲ ۱۴:۰۰:۰۰
مدیرکل حقوقی و امور قراردادهای صندوق بازنشستگی کشوری با هشدار درباره تأثیر تصمیمات دوران اشتغال بر حقوق بازنشستگی آینده کارکنان دولت، از شاغلان و دستگاههای اجرایی خواست سوابق خدمت، سنوات ارفاقی، فوقالعادههای مشمول کسور، رتبه و گروه شغلی و سایر امتیازات مؤثر بر محاسبه مستمری را با دقت بررسی کنند؛ چراکه به گفته او، بخش قابل توجهی از اختلافات و دعاوی حقوق بازنشستگی از تصمیمات و احکامی نشأت میگیرد که در دوران اشتغال صادر شدهاند.
حدود ۱۵۰ کارگر شرکتی شهرداری بناب در حالی چشمانتظار اجرای طرح جدید ساماندهی نظام پرداخت نیروهای شرکتی هستند که به گفته این کارگران، با وجود آغاز اجرای طرح از مردادماه، هنوز خبری از عملیاتی شدن آن در شهرداری بناب نیست؛ کارگران خواستار اعلام زمان دقیق اجرای مصوبه و تعیین تکلیف وضعیت نیروهای شرکتی شدهاند.
فیش حقوقی مردادماه بازنشستگان و مستمریبگیران سازمان تأمین اجتماعی در سامانه خدمات غیرحضوری این سازمان بارگذاری شد و بازنشستگان میتوانند بدون مراجعه به شعب و کارگزاریها، فیش حقوقی خود را به صورت اینترنتی مشاهده و دریافت کنند.
وزیر نیرو با تشریح آخرین برنامههای دولت برای مدیریت مصرف و توسعه زیرساختهای آب و برق، از ورود ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه جدید به مدار، افزایش ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر به ۱۲ هزار مگاوات تا پایان سال و گسترش کنتورهای هوشمند خبر داد؛ همزمان تأکید کرد که برق یارانهای برای مصرف در چارچوب الگو ادامه خواهد داشت، اما پرمصرفها برای مصرف مازاد باید هزینه بیشتری بپردازند و حتی با قطع و وصل هوشمند برق مواجه خواهند شد.
Δ