هشدار نسبت به کاهش تولد و افزایش نرخ سزارین در کشور

به گزارش خبرنگار مهر، علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در نشست خبری هفته ملی جمعیت،حضور پیدا کرد و با گرامیداشت یاد شهدای حوزه سلامت در حوادث اخیر، گفت: در جریان آسیب دیدن ۲۲۰ مرکز بهداشتی، ۵ نفر از همکاران ما به شهادت رسیدند که یکی از آن‌ها مادر باردار بود. با این حال، با فعال‌سازی سیستم رصد و تماس مستقیم، مراقبت از مادران باردار و نوزادان، حتی برای افرادی که به شمال کشور جابجا شده بودند، بدون وقفه ادامه یافت.

‌

آخرین آمار جمعیت ایران در سال ۱۴۰۴

رئیسی با استناد به برآوردهای مرکز آمار، جمعیت ایران در سال ۱۴۰۴ را ۸۶ میلیون و ۵۶۴ هزار نفر اعلام کرد و افزود: از این تعداد ۴۳ میلیون و ۶۵۸ هزار نفر مرد و ۴۲ میلیون و ۹۰۶ هزار نفر زن هستند. وی خاطرنشان کرد: نرخ باروری که در دهه ۶۰ حدود ۶.۵ بود، در سال ۱۴۰۲ به ۱.۰۶ رسید و اکنون در سال ۱۴۰۴ به ۱.۳۵ افزایش یافته است؛ با این حال این عدد هنوز با نرخ جایگزینی (۲.۱ تا ۲.۵) فاصله زیادی دارد.

‌

معاون بهداشت در تشریح تراز تولد و مرگ‌ومیر طی دو سال اخیر گفت: سال ۱۴۰۳: ثبت ۹۷۹ هزار و ۹۲۹ تولد در برابر ۴۵۸ هزار و ۸۷۳ مرگ و در سال ۱۴۰۴: ثبت ۸۹۲ هزار و ۲۶۸ تولد در برابر ۴۵۱ هزار و ۶۸۲ مرگ.

‌

وی همچنین به کاهش آمار ازدواج اشاره کرد و گفت: تعداد ازدواج‌ها از ۴۷۰ هزار و ۳۷۲ مورد در سال ۱۴۰۳ به ۴۳۱ هزار و ۶۶۴ مورد در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. در همین مدت، آمار طلاق نیز از ۱۹۷ هزار مورد به ۱۸۰ هزار و ۷۲۱ مورد رسیده است.

‌

هشدار درباره سونامی سزارین و سقط جنین

رئیسی با انتقاد از آمار بالای جراحی‌های زایمان گفت: در سال ۱۴۰۴، متأسفانه ۶۰ درصد زایمان‌ها به صورت سزارین انجام شده که ۳۸.۵ درصد آن‌ها «سزارین نخست» بوده است.

وی درباره آمار سقط نیز اعلام کرد: ۶۷ هزار و ۴۰۵ مورد ثبت شده که ۷۷ درصد آن سقط خودبه‌خودی، ۱۴ درصد سقط قانونی، ۵ درصد بارداری خارج رحمی و ۳ درصد سقط عمدی بوده است.

‌

ساختار سنی جامعه و خطر سالمندی

معاون بهداشت با بیان اینکه ۶۹ درصد جمعیت کشور در سن مولد (۱۵ تا ۶۴ سال) هستند، افزود: ۲۲ درصد جمعیت زیر ۱۵ سال و حدود ۸ درصد بالای ۶۵ سال هستند. همچنین ۲۰ میلیون خانم در سن باروری (۱۵ تا ۴۵ سال) در کشور داریم.

وی با هشدار نسبت به آینده جمعیت ایران گفت: سهم سالمندی بالای ۶۵ سال اکنون ۷.۸ درصد است اما پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۵۰ این رقم به ۲۱ تا ۳۰ درصد برسد.

رئیسی تأکید کرد: وظیفه ما تنها زنده نگه داشتن سالمندان نیست، بلکه باید با برنامه‌ریزی دقیق، «سالمندی فعال و سالم» را در دستور کار قرار دهیم.

‌

وی بر نقش مراکز ناباروری تأکید کرد و اعلام شد: در سال ۱۴۰۴، بیش از ۱۵ هزار بارداری از طریق روش‌های مصنوعی منجر به فرزندآوری شده و مواردی از چندقلوزایی (شامل ۱۸ هزار دوقلو و یک مورد ۵ قلو) نیز به ثبت رسیده است.

رئیسی به چالش تراکم جمعیت پرداخت و اظهار داشت: کلان‌شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز اکنون میزبان ۵۰ درصد جمعیت کشور هستند، در حالی که تنها ۲۰ درصد از مساحت کل را اشغال کرده‌اند. این تمرکزگرایی علاوه بر مخاطرات سلامت، بحران‌های جدی در حوزه‌های مسکن، اشتغال و اقتصاد ایجاد کرده که خود به مانعی بزرگ برای ازدواج جوانان تبدیل شده است.

‌

وی با مقایسه وضعیت فعلی با دهه ۶۰ خاطرنشان کرد: در آن دوران بیش از ۶۰ درصد جمعیت در روستاها ساکن بودند، اما اکنون نرخ شهرنشینی در ایران به ۷۶ درصد رسیده است که بسیار بالاتر از میانگین جهانی ۵۷ درصد است. آمارهای دقیق نشان می‌دهد که استان‌های قم و تهران بالاترین و سیستان و بلوچستان کمترین میزان شهرنشینی را دارند و دقیقاً با افزایش شهرنشینی، نرخ باروری در کشور روند کاهشی به خود گرفته است.

رئیسی با اشاره به وجود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج، بر ضرورت پرهیز از تقلیل علت کاهش جمعیت به مسائل صرفاً اقتصادی تأکید کرد و گفت: اقتصاد شرط لازم است اما کافی نیست. بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد در بسیاری از نقاط مرفه کشور و همچنین کشورهای ثروتمند جهان، نرخ باروری به شدت پایین است؛ لذا ترکیبی از مشکلات مدیریتی، فرهنگی و اقتصادی در کنار هم باعث کاهش تمایل به فرزندآوری شده است.

سن مفید باروری برای زنان

‌معاون بهداشت محدودیت زمانی برای اصلاح ساختار جمعیت را جدی دانست و گفت: سن مفید باروری برای زنان حداکثر ۴۵ سال و برای مردان ۵۵ سال در نظر گرفته می‌شود. در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، اگر بتوانیم نرخ باروری را به بالای ۲.۵ برسانیم، جمعیت کشور تا سال ۱۴۳۰ به ۱۰۲ میلیون نفر افزایش می‌یابد. با این حال، واقعیت کنونی نشان می‌دهد که علیرغم اقدامات انجام شده، هنوز موفق به معکوس کردن شیب نزولی جمعیت نشده‌ایم.

‌

وی به تجارب تلخ جهانی اشاره کرد و افزود: کشورهای شرق آسیا و اروپا با بحران‌های عمیق سالمندی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. وضعیت در کشوری مثل ژاپن به قدری حاد شده که پدیده عجیبی به نام خانواده‌های اجاره‌ای شکل گرفته است. برای جلوگیری از تکرار چنین سرنوشتی، ایران باید از تمامی ظرفیت‌های رسانه‌ای و تجارب موفق بین‌المللی برای تغییر رفتار جمعیتی استفاده کند.

رئیسی به موضوع حساس سقط‌های غیرقانونی پرداخت و تصریح کرد: سقط جنین خارج از ضوابط قانونی، یک «جرم» تلقی شده و وزارت بهداشت در برخورد با مراکز یا افرادی که در این حوزه دخالت داشته باشند، هیچ‌گونه ملاحظه‌ای نخواهد داشت. در صورت احراز تخلف، علاوه بر ابطال پروانه فعالیت، پرونده متخلفان بلافاصله جهت رسیدگی به قوه قضائیه ارجاع می‌شود که خوشبختانه دستگاه قضا نیز حساسیت و همراهی بالایی در این زمینه دارد.

وی با اشاره به دشواری رصد سقط‌های غیررسمی خاطرنشان کرد: آمار سقط‌های کلینیکی عدد بزرگی نیست؛ چالش اصلی ما مواردی است که با تهیه دارو از فضای مجازی و در منازل انجام می‌شود. به دلیل ماهیت پنهانی این اقدامات، آمار دقیقی از سقط‌های عمدی در دست نیست. در همین راستا، «طرح نفس» در مراکز بهداشتی فعال شده است تا با ارائه مشاوره‌های تخصصی به افرادی که در وضعیت تردید برای سقط (افراد خاکستری) قرار دارند، آن‌ها را از این اقدام منصرف کنند.

پنجره جمعیتی ایران بین ۱۵ تا ۲۰ سال آینده بسته خواهد شد

‌

معاون بهداشت در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین مفهوم پنجره جمعیتی پرداخت و گفت: تا زمانی که بیش از ۷۰ درصد جمعیت یک جامعه در سن فعالیت و مولد (۱۵ تا ۶۴ سال) باشند، پنجره جمعیتی آن کشور باز محسوب می‌شود. در حال حاضر، این پنجره در ایران همچنان باز است، اما زمان بسیار اندکی برای بهره‌برداری از این فرصت طلایی باقی مانده است.

‌وی با تعیین بازه زمانی برای خروج از این وضعیت هشدار داد: برآوردهای کارشناسی نشان می‌دهد که پنجره جمعیتی ایران بین ۱۵ تا ۲۰ سال آینده بسته خواهد شد. این بدان معناست که اگر در این بازه زمانی کوتاه موفق به اصلاح نرخ باروری و جوانی جمعیت نشویم، کشور وارد فاز سالمندی مفرط شده و فرصت‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی ناشی از جمعیت مولد را از دست خواهد داد.

‌

رئیسی بر لزوم هم‌افزایی همه‌جانبه دستگاه‌ها برای استفاده حداکثری از سال‌های باقی‌مانده از پنجره جمعیتی تأکید کرد.

رئیسی با تبیین نقشه راه آینده سلامت در ایران، بر ضرورت اصلاح بنیادین الگوی ارائه خدمات درمانی تأکید کرد و اظهار داشت: تجهیزات‌محوری و افزایش مداوم امکانات بیمارستانی، بدون اصلاح ساختار، پاسخگوی نیازهای کشور نخواهد بود. راهبرد اصلی دنیا و تنها مسیر پیش روی ما، توانمندسازی افراد و اولویت بخشیدن به بهداشت و پیشگیری بر درمان است.

وی با ارائه آماری تکان‌دهنده از ناکارآمدی در توزیع و مصرف خدمات درمانی تصریح کرد: بر اساس بررسی‌های انجام شده، دست‌کم ۴۰ درصد آزمایش‌های پزشکی و ۲۰ تا ۲۵ درصد داروهای تجویزی در کشور اضافی و غیرضروری است. متأسفانه این وضعیت باعث شده است که حدود ۱۵ همت (هزار میلیارد تومان) دارو بدون مصرف در خانه‌های مردم رسوب کند که این یک خسارت بزرگ به منابع ملی است.

معاون بهداشت استفاده از فناوری‌های نوین و ویزیت‌های آنلاین را بخشی از آینده سلامت دانست و افزود: تمام این اصلاحات در قالب برنامه پزشک خانواده دیده شده است. ما با جدیت در حال کار روی این مدل هستیم تا مراجعات و تجویزها هدفمند شده و از هدررفت بودجه‌های سلامت جلوگیری شود.

رئیسی با اشاره به اینکه بیماری‌های قلبی-عروقی و دیابت اصلی‌ترین عوامل مرگ‌ومیر و بار بیماری در کشور هستند، بر لزوم تحویل سالمند سالم به جامعه تأکید کرد و گفت: حوزه سالمندی نیازمند تغییر در معماری ارائه خدمت است. بسیاری از سالمندان به دلیل دردهای عضلانی و اسکلتی در بیمارستان‌ها بستری می‌شوند که می‌شد با پیشگیری از آن جلوگیری کرد.

وی از برپایی طرح مراکز دوستدار سالمند خبر داد و خاطرنشان کرد: در این طرح، سالمندان شناسایی شده و تحت ارزیابی‌های دقیق سلامت قرار می‌گیرند تا با پایش مستمر، پیش از آنکه کارشان به بیمارستان و تخت‌های بستری بکشد، نیازهای درمانی و پیشگیرانه آن‌ها در سطح اول مراقبت برطرف شود. سلامت آینده کشور در گروی سالمندانی فعال، توانمند و سالم است که باری بر دوش بخش درمان نباشند.

معاون بهداشت در پایان با اشاره به اسناد بالادستی این حوزه خاطرنشان کرد: سند ملی سالمندی به تصویب رسیده و ابلاغ شده است؛ در این سند تکالیف تمامی دستگاه‌های ذی‌نفع به دقت مشخص شده و اجرای مفاد آن به عنوان یکی از برنامه‌های اولویت‌دار و اصلی در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد.