باستانشناسان در جنوب اسپانیا از کشف قطعهاستخوانی ۲۲۰۰ ساله خبر دادهاند که به باور پژوهشگران ممکن است به یکی از فیلهای جنگی هانیبال، فرمانده نامدار کارتاژ، تعلق داشته باشد؛ کشفی کمنظیر که در صورت تایید، نخستین مدرک مستقیم باستانشناختی از حضور فیلهای جنگی در لشکرکشی مشهور هانیبال علیه جمهوری روم به شمار خواهد رفت و میتواند افقهای تازهای را در مطالعه جنگهای پونیک و تاریخ نظامی جهان باستان بگشاید.
به گزارش خبرنگار میراثآریا، گروهی از پژوهشگران اسپانیایی با انتشار نتایج مطالعهای جدید از کشف بقایای استخوانی یک فیل در جنوب اسپانیا خبر دادهاند؛ یافتهای که احتمال میرود به یکی از فیلهای جنگی ارتش هانیبال، فرمانده برجسته کارتاژ در جریان جنگ دوم پونیک، تعلق داشته باشد.
نتایج این پژوهش که در شماره فوریه نشریه تخصصی «علوم باستانشناسی» منتشر شده، بر پایه بررسی قطعهاستخوانی استوار است که در نزدیکی شهر کوردوبا در جنوب اسپانیا کشف شده و قدمت آن حدود ۲۲۰۰ تا ۲۲۵۰ سال برآورد شده است.
هانیبال، یکی از برجستهترین فرماندهان نظامی جهان باستان، در اواخر سده سوم پیش از میلاد با عبور تاریخی از رشتهکوه آلپ، ارتش کارتاژ را به قلب قلمرو جمهوری روم رساند؛ رخدادی که به یکی از ماندگارترین عملیاتهای نظامی تاریخ تبدیل شد. منابع تاریخی روایت میکنند که ۳۷ فیل جنگی در این لشکرکشی عظیم، سپاه کارتاژ را از شبهجزیره ایبری تا شمال ایتالیا همراهی کردند.
با وجود شهرت گسترده این رویداد، تاکنون هیچ مدرک مستقیم باستانشناختی از حضور این فیلها در اختیار پژوهشگران قرار نداشت و شواهد موجود عمدتا بر دادههای تاریخی و نشانههای غیرمستقیم محیطی استوار بود.
رافائل مارتینس سانچس، باستانشناس دانشگاه کوردوبا و سرپرست این پژوهش، این کشف را نقطه عطفی در مطالعات جنگهای پونیک توصیف کرده و معتقد است این بقایای استخوانی میتواند نخستین شاهد فیزیکی و مستقیم از حضور فیلهای جنگی کارتاژ در غرب مدیترانه باشد.
این قطعه استخوان نخستین بار در سال ۲۰۱۹ طی کاوشهای باستانشناسی کشف شد، اما در آن زمان به دلیل عدم تطابق با بقایای جانوران بومی منطقه، ماهیت آن مشخص نبود. مطالعات تکمیلی و بررسیهای ریختشناختی در سالهای بعد نشان داد که این نمونه در واقع بخشی از مفصل پای راست جلویی یک فیل است.
این بقایا در محوطهای باستانی و در لایهای از خاک کشف شد که بر اساس آزمایشهای تاریخگذاری، به دوره پیش از تسلط روم بر منطقه بازمیگردد. این محوطه در محدوده یکی از سکونتگاههای مستحکم باستانی قرار دارد که رومیان آنها را «اوپیدا» مینامیدند؛ مراکزی که پیشتر توسط اقوام سلت مورد استفاده قرار میگرفت و نقش مهمی در ساختار سیاسی و نظامی شبهجزیره ایبری ایفا میکرد.
کارتاژ، قدرت بزرگ مدیترانه غربی که در ساحل تونس امروزی استقرار داشت، در طول جنگهای پونیک برای حفظ و گسترش نفوذ خود در برابر جمهوری روم از فیلهای جنگی به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای راهبردی در میدان نبرد بهره میبرد. این حیوانات عظیمالجثه نه تنها کارکرد نظامی داشتند، بلکه نمادی از قدرت و هیبت ارتش کارتاژ محسوب میشدند.
با این حال، منشا دقیق این استخوان همچنان موضوع بررسیهای علمی است. پژوهشگران هنوز نتوانستهاند با قطعیت مشخص کنند که این بقایا به فیل آسیایی تعلق دارد یا به گونهای از فیلهای آفریقایی که امروزه منقرض شدهاند و بنا بر برخی فرضیهها توسط کارتاژیها برای اهداف نظامی مورد استفاده قرار میگرفتند.
متخصصان بر این باورند که صرفنظر از تعیین گونه جانوری، این کشف از منظر باستانشناسی و تاریخ نظامی اهمیت قابل توجهی دارد؛ زیرا شواهدی ملموس از حضور فیلها در فضای سیاسی و نظامی غرب مدیترانه طی یکی از حساسترین مقاطع تاریخ باستان ارائه میکند.
این یافته همچنین میتواند زمینهساز پژوهشهای گستردهتر درباره مسیرهای جابهجایی ارتش کارتاژ، ساختار لجستیکی لشکرکشیهای هانیبال و نقش فیلهای جنگی در معادلات نظامی جهان باستان باشد؛ موضوعی که همچنان یکی از جذابترین و بحثبرانگیزترین حوزههای مطالعاتی در باستانشناسی نظامی و تاریخ مدیترانه به شمار میرود.
انتهای پیام/
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) با انتشار جزئیات نهایی چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی، اعلام کرد این نشست از ۱۹ تا ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ به میزبانی شهر بوسان کرهجنوبی برگزار میشود و طی آن، اعضای کمیته درباره ثبت ۳۰ پرونده جدید در فهرست میراثجهانی، سه پیشنهاد مربوط به آثار ثبتشده و همچنین وضعیت حفاظتی ۱۴۷ اثر ثبتشده در فهرست میراثجهانی تصمیمگیری خواهند کرد.
تازهترین گزارشهای بینالمللی از بازار گردشگری نشان میدهد گردشگری فرهنگی و میراثمحور، با تکیه بر رشد تقاضا برای تجربههای اصیل تاریخی و فرهنگی، به یکی از راهبردیترین و پویاترین بخشهای صنعت گردشگری جهان تبدیل شده است؛ بازاری که ارزش آن در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۲۴ میلیارد دلار رسیده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۳ از مرز ۹۳۷ میلیارد دلار عبور کند؛ روندی که اهمیت حفاظت از میراثفرهنگی و مدیریت پایدار مقاصد گردشگری را بیش از هر زمان دیگری برجسته ساخته است.
تازهترین گزارشها و تحلیلهای رسانههای تخصصی صنعت گردشگری نشان میدهد الگوی سفر در سال ۲۰۲۶ با تغییرات قابل توجهی روبهرو شده است؛ بهگونهای که گردشگران بیش از گذشته به دنبال تجربههای اصیل فرهنگی، مقاصد کمتر شناختهشده، سفرهای پایدار، استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی و رویدادمحوری هستند، روندی که میتواند سیاستگذاری صنعت گردشگری در کشورهای مختلف را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
چهلوهشتمین اجلاس کمیته میراثجهانی یونسکو که از ۱۹ تا ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ در شهر بوسان کرهجنوبی برگزار خواهد شد، علاوه بر بررسی ۳۰ پرونده جدید ثبتجهانی، بر مدیریت پایدار گردشگری، حفاظت از محوطههای تاریخی در برابر تغییرات اقلیمی، تقویت نظامهای مدیریتی و افزایش تابآوری آثار فرهنگی و طبیعی در برابر بحرانهای جهانی تمرکز خواهد داشت.
Δ