وقتی رنگها در هم میآمیزند و گرهها قصه میگویند، هنر قالیبافی زنده میشود. مهارت های سنتی قالیبافی فارس نهتنها یکی از اصیلترین جلوههای صنایعدستی ایران است، بلکه بخشی از هویت فرهنگی این استان به شمار میآید. عشایر قشقایی و فارس، که بخش بزرگی از جمعیت این منطقه را تشکیل میدهند، این هنر را نسلبهنسل حفظ کردهاند؛ هنری که با نقشهای الهامگرفته از طبیعت و زندگی کوچنشینی، به جهانیان معرفی شده است.
وقتی رنگها در هم مینشینند و هر گره روایتی میسازد، قالیبافی جان میگیرد. مهارتهای سنتی قالیبافی در فارس صرفاً یکی از شاخههای صنایعدستی ایران نیست؛ بخشی زنده از هویت فرهنگی این سرزمین است. عشایر قشقایی و مردم فارس این فن و ذوق را نسلبهنسل پاس داشتهاند؛ هنری برگرفته از طبیعت و زیست کوچنشینی که به زبان نقش و رنگ با جهان سخن میگوید.
این میراث ارزشمند در فهرست آثار ایران در یونسکو ثبت است و دستبافتههای فارس با طرحهایی مانند «نارنج و ترنج» میان فرشهای ایرانی شهرتی ویژه یافتهاند. امروز این هنر، هم سوغات شیراز است و هم کالایی هنری برای صادرات که همچنان با دستان هنرمند عشایر آفریده میشود. اگر دوست دارید راز دلانگیزی این بافتهها را کشف کنید، این مسیر را با دستی بر ایران ادامه دهید.
قالیهای عشایری فارس نمونههای ناب هنر بومیاند؛ نقوششان آیینه طبیعت پیرامون و نگاه بافنده است. -هلموت بکر (پژوهشگر هنرهای شرقی)
قالیهای عشایری فارس نمونههای ناب هنر بومیاند؛ نقوششان آیینه طبیعت پیرامون و نگاه بافنده است.
-هلموت بکر (پژوهشگر هنرهای شرقی)
بر پایه اسناد برجایمانده، دستکم ۱۲ سده است که هنر بافت قالی در فارس جاریست. کهنترین گواهِ این میراث ناملموس ایرانی در صورتبرداریهای خزانهداری هارونالرشید دیده میشود؛ متنی از نیمه نخست قرن نهم میلادی که نامهایی چون قالی خلیفه، هزار بساط ارمنی، هزار بساط دارابجرد، پانصد بساط طبیری و سیصد بساط دشت میشان را ثبت کرده است.
در میان فرشهای فارس چند ویژگی مشترک بهچشم میآید:
در عین حال، تمایزهایی هست که فرش فارس را از دستبافتههای دیگر نواحی ایران جدا میکند. یکی از مهمترینها در مهارتهای سنتی قالیبافی فارس، استفاده کامل از پشم در تار است. اگر جایی تار ابریشمی باشد، رنگ نمیشود و رنگ طبیعی خودنمایی میکند. فقط در برخی نواحی کوهستانی مانند داراب، آباده، فراغه، اقلید و بخشهایی از نیریز که بافتهها ظریف و ریزنقشاند، هر دو، تار و پود، پنبهای است.
میراث بافت در فارس در گونههای متعدد جلوهگر است. عمده قالیها با دو پود بافته میشوند؛ با این حال در برخی روستاها نوع تکپود نیز رواج دارد که همان «گبه» است. گبهها بهواسطه تکپودی بودن، نرمی دلپذیری دارند و در عین لطافت، استحکام قابل توجهی هم نشان میدهند.
از دیگر دستبافتههای پارسی «گلیم» و «جاجیم» است. در این آثار، تارها رنگین و طرحها پرتنوعاند. جاجیم غالباً با رگههای موازی باریک بافته میشود و گاهی دو لت جاجیم در امتداد خطوط به هم دوخته یا بافته میشوند.
بسیاری از فرشهای ایرانی بر پایه الهام و بدون نقشه چاپی شکل میگیرند؛ همین امر به آنها طبیعیترین توازن را میبخشد و از تقارن خشک دورشان میکند.
گاه در مسیر کوچ، دارهای افقی از جایی به جایی برده و دوباره برپا میشوند تا کار ناتمام ادامه یابد. نخستین بافته، که «دستور» نامیده میشود، الگوی شروع برای بافتههای بعدی است؛ بنابراین اگر دار دوباره نصب شود، همواره مرجعِ ادامه در دست است.
بیشتر این ریزهکاریها و انتقال تجربهها به دست زنان عشایر انجام میشود؛ نگهبانانی که این مهارتهای کهن را حفظ و به نسلهای نو میسپارند.
برخی پژوهشگران، طرحهای قشقایی را در دو گروه جای میدهند:
برای مخاطبان غیرمتخصص، فرشهای فارس معمولاً در ۱۰ گروه شناخته میشوند—فهرستی سادهشده که زیرشاخهها را در بر نمیگیرد:
در حوزه فن بافتِ فارس، دو شیوه اصلی برجاست: «لول» و «تخت». بخش بزرگی از بافتههای قشقایی به روش لول یا نیملول ساخته میشود. قالیهای تخت، هنگام پهنشدن، به سبب نرمی، قدری ناصاف مینمایند.
همچنین ویژگی مشترک بسیاری از دستبافتههای عشایری—فارغ از شیوه بافت—کار با دار افقی است؛ هرچند در سالهای اخیر برخی بازرگانان برای عرضه بهترِ آثارِ بافندگان فارس، دار ایستاده تهیه کردهاند.
با مکث بر جزئیات یک فرش، در هالهای از رنگ و نقش گم میشوید. دیدار از کارگاهها و سیاهچادرهایی که زنان قشقایی در آن بافت میکنند، تجربهای از نزدیک با جهانی فریبنده است. مهارتهای سنتی قالیبافی فارس پارهای از میراث جهانی فرهنگ ایرانی است؛ پژواکی از یکی از کهنترین روایتهای تاریخ روی زمین.
اگر پاسخ خود را اینجا نیافتید، در بخش دیدگاهها برایمان بنویسید؛ خوشحال میشویم پرسش شما را بررسی و پاسخ کنیم.
⌛ بر پایه شواهد تاریخی، پیشینه قالیبافی در فارس حدود ۱۲ قرن برآورد میشود.
🧶 چند تفاوت مهم عبارت است از:
🖊️ هم بافت ذهنی و هم بافت بر اساس نقشه در فارس رواج دارد؛ در گذشته طرحهای ذهنی غالب بود، اما این سالها استفاده از نقشههای آماده بیشتر شده است.
مراسم چهلمین روز درگذشت اکبر عبدی، بازیگر نامدار سینما، تئاتر و تلویزیون، به دعوت خانواده این هنرمند فقید و به میزبانی محمود خاضعین برگزار شد؛ شبی که با حضور جمعی از چهرههای مطرح فرهنگ و هنر، مرور خاطرات ماندگار «مرد هزارچهره سینمای ایران»، پخش تصاویر آثار او و رونمایی از تندیس اکبر عبدی همراه بود.
کووان یوئن لای فیلمساز تایوانی دومین کارگاه خود را با موضوع «رشد و پرورش واقعیت مجازی» برای سینمادوستان ایرانی برگزار میکند.
آوا چالیش، هنرمند ۱۰ ساله کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان خوزستان، با کسب نشان نقره و دیپلم افتخار مسابقه بینالمللی نقاشی «گنجینههای ملی» هنگکنگ، در جمع شش عضو برگزیده کانون در این رویداد جهانی قرار گرفت.
اداره کل مدیریت بحران خوزستان در اطلاعیهای از انتشار فراخوان ملی طراحی لگوی سازمان مدیریت بحران کشور خبر داد.
Δ