زلزله در اسرائیل؛ لاپید و بنت کار نتانیاهو را تمام می‌کنند؟

به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از عصر ایران، در روز‌های پایانی آوریل ۲۰۲۶، صحنه سیاست اسرائیل با خبری مهم به لرزه درآمد: نفتالی بنت و یائیر لاپید، دو چهره شناخته‌شده و برخاسته از جریان‌های متفاوت سیاسی، اختلافات گذشته‌شان را کنار گذاشتند و برای کنار زدن دولت بنیامین نتانیاهو، دست به ادغام احزاب خود زدند. این اتحاد به سرعت در رسانه‌ها و محافل سیاسی با نام «ائتلاف با هم» یا “Together” مشهور شد و به بزرگ‌ترین تغییر آرای انتخاباتی سال‌های اخیر اسرائیل انجامید.

اما چرا این خبر تا این حد اهمیت دارد و چه سرنوشتی را پیش‌روی اسرائیل قرار می‌دهد؟ برای پاسخ، باید کمی با مدل انتخابات و قدرت‌گیری در اسرائیل آشنا شویم.

انتخابات اسرائیل؛ کشمکش ائتلاف‌ها و رقابت بر سر عدد ۶۱

اسرائیل نظام پارلمانی دارد و ساختار سیاسی آن پیچیدگی‌های خاص خودش را دارد. مردم اسرائیل مستقیماً نخست‌وزیر را انتخاب نمی‌کنند، بلکه به فهرست احزاب رأی می‌دهند؛ هرکدام از این احزاب متناسب با درصد آرایی که می‌آورند، کرسی‌هایی از مجموع ۱۲۰ کرسی پارلمان (کنست) به دست می‌آورند. در اسرائیل هیچ‌کس نمی‌تواند به تنهایی نصف + ۱ را صاحب شود. اگر یک حزب با بده‌بستان سیاسی بتواند این ۶۱ کرسی را به صورت ائتلاف گرد هم آورد، رهبرش نخست‌وزیر می‌شود.

برای سال‌ها، بنیامین نتانیاهو رهبر لیکود این بازی را بهتر از همه بلد بوده و با متحد کردن احزاب راست‌گرا و مذهبی به مدت ۱۶ سال در قدرت ماند. در سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ نفتالی بنت و لاپید موفق شدن تا برای یک دوره یک سال و نیم مانع او شوند حالا اتفاق جالبی که رخ داده اینکه این دو دوباره متحد شده‌اند تا به دوره نتانیاهو پایان دهند. اما این اتحاد، اتحاد بزرگ تری نسبت به اتحاد ۲۰۲۱ است.

اتحاد بنت و لاپید، چرا نقطه عطف است؟

تا پیش از اتحاد جدید، مخالفان نتانیاهو پراکنده و تقسیم بر احزاب کوچک و متوسط بودند. بنت، یک چهره راست‌گرا با گرایش‌های مذهبی، اما ضد فساد و ضد افراطی‌گری؛ لاپید، لیبرال سکولار و منتقد تندرو‌های مذهبی؛ و آیزنکوت، ژنرال محبوب بین مردم با گرایش میانه، هر کدام خاستگاه متفاوتی دارند و هواداران‌شان به راحتی نه به رقیب خویش رأی می‌دادند و نه متحد می‌شدند. همین باعث می‌شد که حتی اگر جمع آرای مخالفان از هواداران نتانیاهو بیشتر بود، او با منسجم‌کردن حداکثری بلوکش، باز هم سکان دولت را حفظ کند.

اما تشکیل ائتلاف «با هم» همه چیز را عوض کرد. طبق نظرسنجی‌های سراسری، بنت و لاپید وقتی به صورت لیست واحد در انتخابات ظاهر شوند، اقبال عمومی به شدت بیشتر می‌شود و رای‌شان دست‌کم ۲۶ تا ۲۸ کرسی خواهد بود. این به معنای بزرگ‌ترین فراکسیون در کنست است و عرف سیاسی حکم می‌کند که رئیس‌جمهور ابتدا به رهبر همین حزب تشکیل دولت را بسپارد. بنت و لاپید خودشان به این نکته واقف‌اند و اصرار دارند کشتی را با هدایت مستقیم یکدیگر هدایت کنند؛ حتی لاپید حاضر شده برای جذب آیزنکوت، در رتبه سوم لیست ائتلاف قرار بگیرد.

سازوکار و قدرت اتحاد؛ چرا کار بنت و لاپید بی‌سابقه است؟

اهمیت این ائتلاف فقط در جمع‌زدن تعداد کرسی‌ها نیست؛ بلکه این اتحاد عملاً ساختار قطبی انتخابات‌های اخیر اسرائیل را شکسته است. وقتی بزرگ‌ترین حزب لیست بنت و لاپید باشد، انتخاب «مکلف تشکیل دولت» (یعنی نخست‌وزیر آینده) از حالت پیش‌بینی‌پذیر خارج می‌شود، چون دیگر بلوک سنتی نتانیاهو «مذهبیون افراطی، لیکود و راست‌های تندرو» تضمینی برای تسلط بر آینده سیاسی اسرائیل ندارند. تفاوت با دوره گذشته در این است که در سال ۲۰۲۱ باز هم فرصت تشکیل دولت به دلیل اینکه حزب نتانیاهو در راس بود به او داده شد، اما او موفق به تشکیل ائتلاف نشد، اما این بار وقتی بزرگ‌ترین حزب، حزب او نباشد در این صورت حتی این فرصت هم به او داده نمی‌شود و بنت به نسبت او در اولویت قرار می‌گیرد.

این تغییر سیاست‌ورزی یک معنای دیگر هم دارد: مخالفان سنتی نتانیاهو حالا با یک شعار واحد و پرچم میانه‌رو دست به ائتلاف زده‌اند که هم شعار عدالت و هم امنیت را با هم عرضه می‌کند و ناامیدی بخش مهمی از پایگاه میانه و راست میانه را به امید بدل کرده‌اند. اعتماد نظرسنجی‌ها به این اتحاد بالاست و حداقل ۵۸ تا ۶۰ کرسی از آرای کلی بلوک مخالف نتانیاهو را به سمت خود می‌کشد؛ یعنی فقط ۱ تا ۳ کرسی تا اکثریت کامل فاصله دارد.

نقش گادی آیزنکوت؛ چرا همه منتظر پاسخ او هستند؟

در این میان، گادی آیزنکوت نقش طلایی و بی‌بدیلی دارد. او برخلاف بنت و لاپید نه سیاست‌پیشه‌ای قدیمی، بلکه ژنرال ارتش و نمادی از کارآمدی امنیتی در دید جامعه اسرائیل علی الخصوص حزب لیکود (حزب نتانیاهو) است. بعد از تجربه کابینه جنگ و مشاهده نرمش‌های بنی گانتس در مقابل نتانیاهو، آیزنکوت در سال ۲۰۲۵ تصمیم گرفت راه خودش را با حزب «یاشار» برود و از همان روز اول جایگاهش را «میانه روی» تعریف کرد؛ جایی که نه تندرو‌های مذهبی را می‌پذیرد و نه هم‌دلی با سیاست‌های افراطی جریان چپ دارد.

مهم‌تر این‌که حزب جدید او طبق اکثر نظرسنجی‌ها ۱۴ تا ۱۶ کرسی خواهد داشت. این عدد در تعیین آینده سیاسی اسرائیل واقعاً حیاتی است؛ چون هر دو جبهه (نتانیاهو و بنت-لاپید) برای رسیدن به ۶۱ کرسی اکثریت، ناگزیر به حمایت او هستند. این وضعیت را رسانه‌های اسرائیل «اثر پادشاه‌ساز «(Kingmaker) می‌نامند؛ یعنی اگر آیزنکوت تصمیم بگیرد به صورت رسمی به ائتلاف «با هم» بپیوندد، جمع رأی آنها به راحتی به ۴۱ کرسی و با متحدان طبیعی (چپ‌ها و اعراب)، حتی به بیش از ۶۱ کرسی هم می‌رسد؛ و آنگاه نتانیاهو و متحدانش برای نخستین بار پس از یک دهه کاملاً حذف می‌شوند.

شرط و شروط آیزنکوت؛ راهی که هنوز بسته نشده

خود آیزنکوت، اما با سیاست پیش می‌رود. او رسما در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶ اعلام کرد که از اتحاد بنت–لاپید حمایت می‌کند، اما برای پیوستن رسمی سه شرط گذاشته: اول، اصلاح ساختار شورای امنیت و تصمیم‌گیری استراتژیک؛ دوم، اجرایی‌کردن قانون سربازی عمومی و پایان دادن به معافیت بی‌رویه برای روحانیون مذهبی؛ و سوم، آزادی عمل در حوزه سیاست خارجی و امنیتی. این شروط به ظاهر فنی، اما عملا برگزاری انتخابات را به رفراندومی بین اردوگاه امنیتی و میانه (بنت-لاپید-آیزنکوت) با جریان «بقای نتانیاهو» تبدیل خواهد کرد.

طبق تحلیل اغلب رسانه‌های اسرائیلی و حتی نظرسنجی‌های مستقل، احتمال پیوستن آیزنکوت به ائتلاف «با هم» بالاست، چون هم نفتالی بنت پذیرفته بخش عمده‌ای از خواسته‌های او را برآورده کند و هم یائیر لاپید حاضر شده برای وحدت اپوزیسیون به جایگاه پایین‌تر از او در لیست راضی شود. این یعنی بزرگ‌ترین شانس برای عبور از دوران بن‌بست‌های پیاپی پارلمان و دولت‌های معلق چند سال اخیر.

مخالفان چه می‌گویند؟

در جبهه مقابل، لیکود همچنان بدنه هسته سخت حمایت خود را حفظ کرده، اما آخرین نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از رای‌دهندگان راست میانه از بن‌بست‌های سیاسی و بحران‌های اقتصادی خسته شده‌اند و به سوی اتحاد جدید کشیده می‌شوند.

احزاب مذهبی افراطی (مثل شاس و یهودیت متحد تورات) تهدید کرده‌اند اگر قانون سربازی برای مذهبی‌ها اجباری شود، ائتلاف دولت را ترک می‌کنند؛ اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده بروز چنین بحران‌هایی بیشتر باعث فروپاشی دولت و انتخابات پی در پی می‌شود تا تثبیت وضعیت کنونی. مسئله اصلی این است که اشتباهات نتانیاهو باعث مشکلات اقتصادی برای مردم شده و از سوی دیگر تبعیض در قانون سربازی هم منجر شده تا بخشی از محبوبیت خود را از دست بدهد. نتانیاهو اگر سربازی را برای روحانیان صهیونیست اجباری کند، بخشی از رای خود را در میان یهودیت متحد تورات و شاس از دست می‌دهد و اگر این کار را هم نکند، بین افراد میانه رو حزب راست کاهش رای خواهد داشت.

دستاورد اصلی اتحاد بنت و لاپید این است که رقابت سیاسی را واقعی و پرهیجان کرده. اگر گادی آیزنکوت به صورت کامل به این ائتلاف بپیوندد، ترکیب اصلی قدرت در اسرائیل بعد از یک دهه تکرار چهره‌های قدیمی و سیاست فرسوده، دگرگون می‌شود. تصمیم نهایی او ممکن است تا هفته‌ها موضوع داغ محافل سیاسی باشد، اما بدیهی است که انتخابات پیش‌رو نه فقط برای اسرائیلی‌ها، بلکه برای آینده ژئوپلتیک کل منطقه پیامد‌های مهمی خواهد داشت.

در مجموع، مردم اسرائیل میان دو گزینه روشن رای خواهند داد: ادامه حاکمیت نتانیاهو که حفظ سایه جنگ و مشکلات اقتصادی را در پی دارد یا رفتن به سمت دولتی با محوریت امنیت، میانه‌روی و اصلاحات اجتماعی. این تغییر نه‌تنها سیاست اسرائیل را بلکه بسیاری از تحولات منطقه را هم تحت تاثیر قرار خواهد داد.