چهار سازه تاریخی آب ایران در مسیر WHIS ۲۰۲۶/ از سی‌وسه‌پل و بند امیر تا شادروان و سازه‌های آبی سیراف/ میراث مهندسی آب ایران در قاب یک فهرست تخصصی جهانی

به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، برنامه «سازه‌های آبیاری میراث‌جهانی» از سوی کمیسیون بین‌المللی آبیاری و زهکشی (ICID) با هدف شناسایی و معرفی سازه‌های تاریخی مرتبط با آبیاری و مدیریت آب در جهان دنبال می‌شود. این برنامه هم سازه‌های قدیمیِ همچنان فعال و هم سازه‌هایی را که از ارزش تاریخی و مستنداتی برخوردارند، دربر می‌گیرد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران، چهار سازه تاریخی آب از کشور برای دوره ۲۰۲۶ این برنامه معرفی شده‌اند؛ سازه‌هایی که هر یک بخشی از تجربه تاریخی ایرانیان در مهار، انتقال، ذخیره و بهره‌برداری از منابع آب را بازتاب می‌دهند.

در این فهرست، پل الله‌وردی‌خان در استان اصفهان، بند امیر در استان فارس، بند شادروان یا پل‌بند قیصر در استان خوزستان و سازه‌های آبی تاریخی سیراف در استان بوشهر قرار دارند.

از سی‌وسه‌پل تا سازه‌های آبی سیراف

پل الله‌وردی‌خان، یکی از شناخته‌شده‌ترین سازه‌های تاریخی اصفهان است که علاوه بر ارزش‌های معماری و تاریخی، در پیوند با سامان‌دهی عبور آب زاینده‌رود و سازمان فضایی تاریخی شهر اصفهان شکل گرفته است.

بند امیر در استان فارس نیز از نمونه‌های شاخص سازه‌های تاریخی آب ایران است که در دوره اسلامی و در ارتباط با مدیریت جریان آب و بهره‌برداری از منابع رودخانه‌ای ایجاد شده و از منظر مهندسی تاریخی آب اهمیت دارد.

بند شادروان یا پل‌بند قیصر در خوزستان نیز از مجموعه سازه‌های تاریخی مرتبط با نظام آبی شوشتر به شمار می‌رود؛ منطقه‌ای که سابقه طولانی در توسعه و بهره‌گیری از سامانه‌های پیچیده انتقال، تنظیم و تقسیم آب دارد.

در جنوب ایران نیز سازه‌های آبی تاریخی سیراف در استان بوشهر، نمونه‌ای متفاوت از دانش بومی مدیریت آب در یک محیط گرم و کم‌آب است. پژوهش‌های باستان‌شناسی و تاریخی، سازه‌های دست‌کند آبی دره لیر سیراف را با نظام تامین و ذخیره آب این بندر تاریخی مرتبط دانسته‌اند.

آنچه این سازه‌ها را برای برنامه WHIS واجد اهمیت می‌کند، پیوند میان میراث تاریخی و تجربه مهندسی آب در جوامع گذشته است؛ موضوعی که در شرایط امروز ایران و جهان و با توجه به چالش‌های فزاینده مرتبط با آب، اهمیت مضاعفی پیدا کرده است.

برنامه WHIS چیست؟

کمیسیون بین‌المللی آبیاری و زهکشی (ICID) در برنامه WHIS به دنبال شناسایی سازه‌هایی است که در تاریخ توسعه آبیاری و مدیریت آب نقش داشته‌اند. طبق ضوابط رسمی این برنامه، کمیته‌های ملی می‌توانند حداکثر چهار سازه را برای هر دوره معرفی کنند و هر سازه باید در قالب جداگانه نامزد شود.

این برنامه با ثبت جهانی میراث‌فرهنگی در چارچوب کنوانسیون یونسکو تفاوت دارد و WHIS یک عنوان و فهرست تخصصی متعلق به ICID است، نه ثبت در فهرست میراث‌جهانی یونسکو.

بر اساس اسناد رسمی ICID، در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۲۳ نامزدی از سوی کمیته‌های ملی کشورهای مختلف برای WHIS دریافت شد و سازه‌های تاییدشده در فهرست رسمی این برنامه قرار گرفتند.

این نشست هم‌زمان با بیست‌وششمین کنگره بین‌المللی ICID از ۱۲ تا ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶ برابر با ۲۰ تا ۲۵ مهر ۱۴۰۵ در مارسی فرانسه برگزار خواهد شد. کارگاه تخصصی دومین کنفرانس سازه‌های آبیاری میراث جهانی نیز برای ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ در همین شهر برنامه‌ریزی شده است.

انتهای پیام/