الگوی مصرف بنزین در ایران برخلاف تصور رایج، فقط به تفاوت درآمدی میان دهکها محدود نمیشود و درون هر دهک نیز شکاف قابلتوجهی میان خانوارهای کممصرف و پرمصرف وجود دارد. در سال ۱۴۰۳ حدود ۷۴ درصد خانوارهای دهک اول هیچ بنزینی مصرف نکردهاند، اما ۱۰ درصد پرمصرف همین دهک ماهانه بیش از ۱۵۰ لیتر بنزین مصرف کردهاند؛ آماری که نشان میدهد سیاستگذاری درباره قیمت بنزین صرفاً بر اساس دهک درآمدی، نمیتواند تصویر دقیقی از الگوی مصرف و میزان برخورداری خانوارها از یارانه انرژی ارائه دهد.
فهرست محتوا در هریک از دهکهای کمدرآمد جامعه، دو دسته خانوار قابل شناسایی است؛ خانوارهایی که مصرف بنزین آنها نزدیک به صفر است و خانوارهایی که مصرف نسبتا بالایی دارند. حدود ۷۴درصد خانوارهای دهک اول در سال۱۴۰۳، بنزین مصرف نکردهاند. این آمار برای دهک دهم حدود ۲۹درصد است. در همین حال، ۱۰درصد پر مصرف دهک اول در سال۱۴۰۳، مصرفی بیش از ۱۵۰لیتر در هر ماه داشته است. «ساختار دوگانه» مصرف در هر دهک، بهخصوص دهکهای پایین، موجب ناکارآمدی سیاستهایی میشود که تنها بر تفاوتهای «بیندهکی» تاکید دارند.
ناترازی بنزین یکی از مهمترین مسائل امروز اقتصاد ایران است. پیشی گرفتن مصرف از تولید فشار مضاعفی بر منابع ارزی و بودجه دولت وارد کرده و انتظار تشدید این فشار در آینده نیز وجود دارد. بهطور کلی قیمت پایین انرژی در ایران، وابستگی اقتصاد به انرژی را بهطور ساختاری افزایش داده است. مصرف بالای خودروهای فرسوده، بهرهوری پایین انرژی در خطوط تولید صنعتی، گسترش صنایع انرژیبر مثل فولاد و پتروشیمی، فاصله زیاد میان محل زندگی و محل کار در کلانشهرها، و گسترش اشتغال در حرفههایی مثل تاکسی اینترنتی و پیک موتوری، از جمله مهمترین جلوههای وابستگی ساختاری اقتصاد ایران به انرژی است. بررسی آمارهای «هزینه و درآمد خانوار» مرکز آمار نشاندهنده الگوی پیچیده مصرف بنزین در کشور است. مصرف بنزین در دهکهای درآمدی مختلف و همچنین در هر دهک درآمدی، بسیار متفاوت است. در سال ۱۴۰۳، خانوار دهک ۱۰ بهطور میانگین ۲۳۵هزار تومان در هر ماه برای بنزین هزینه کرده است. همین آمار برای خانوار دهک اول حدود ۵۲هزار تومان بوده است. الگویی که نشاندهنده هزینه ۴.۵برابری دهک دهم نسبت به دهک اول است.
نسبت مصرف این دو دهک در سالهای گذشته کاهش یافته است. این نسبت از حدود ۸.۲ در سال ۱۳۹۴ به حدود ۶ در سال ۱۳۹۹ رسیده و پس از آن نیز بهطور مداوم کاهش یافته است. کاهش این نسبت به معنای آن است که دهکهای کمدرآمد جامعه توانستهاند دسترسی بیشتری به بنزین و یارانه آن داشته باشند. با مقایسه گروههای پرمصرف هر دهک، تفاوت میان دهکهای مختلف کمتر میشود. در سال ۱۴۰۳، ۱۰درصد پرمصرف دهک اول بهطور میانگین حدود ۱۵۴ لیتر بنزین در هر ماه مصرف کرده است. مصرف بنزین برای گروه مشابه در دهک دهم حدود ۲۷۱ لیتر در هر ماه بوده است. درحالیکه دهک دهم حدود ۴.۵برابر دهک اول بنزین مصرف کرده است؛ اما با مقایسه ۱۰ درصد پرمصرف این دو دهک، این نسبت به کمتر از دو برابر کاهش مییابد.
به نظر میآید فضای عمومی تصمیمگیری در کشور تاکید بیشتری بر تفاوتهای بیندهکی دارد تا دروندهکی. درحالیکه از منظر تشدید فقر و مسائل اجتماعی و امنیتی، تفاوتهای دروندهکی اهمیت بیشتری دارند. اگرچه حدود ۷۴ درصد خانوارهای دهک اول هیچ بنزینی مصرف نکردهاند اما بقیه خانوارهای همین دهک مصرف بالایی داشتهاند.
در شرایط تورمی، هرچه قیمت بنزین در سالهای بیشتری ثابت بماند، فاصله آن با قیمت کالاهای دیگر افزایش مییابد. تثبیت قیمت بنزین از سال ۱۳۹۸ در حالی رخ داده که تورم در این مدت بسیار بالا بوده است. جبران ناگهانی عقبماندگی قیمت بنزین که به «شوکدرمانی» معروف است، میتواند آسیب جبرانناپذیری بر اقتصاد و جامعه ایران وارد کند. منبع: دنیای اقتصاد اقتصاد کلان انرژی مصرف بنزین هر دهک چقدر است؟ کد خبر: ۷۰۹۲۳۱ امیر خیرخواهان ۱۴ شهريور ۱۴۰۵ – ۱۹:۰۰
با ادامه فشارهای تورمی بر معیشت خانوارها، موضوع حقوق و دستمزد کارگران بار دیگر به یکی از محورهای مهم مباحث اقتصادی مجلس تبدیل شده است؛ محمد سراج، نماینده تهران، با اشاره به افزایش قابلتوجه دستمزد در سال جاری گفت در صورت تداوم روند افزایش قیمتها، امکان بازنگری در دستمزد کارگران در طول سال نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد؛ هرچند به گفته او، توان بنگاهها و جلوگیری از افزایش بیکاری نیز باید همزمان در تصمیمگیری درباره حقوق کارگران لحاظ شود.
معاون اول رئیسجمهوری با تأکید بر اینکه دولت موضوع معیشت مردم را در شرایط اقتصادی فعلی فراموش نکرده است، از احتمال افزایش مبلغ کالابرگ الکترونیکی خبر داد و گفت قرار بوده اعتبار کالابرگ متناسب با افزایش قیمت کالاها افزایش پیدا کند؛ محمدرضا عارف با اشاره به عذرخواهی دولت از مردم بابت تأخیر در تحقق این وعده، ابراز امیدواری کرد افزایش مبلغ کالابرگ در هفتههای آینده عملیاتی شود.
پرداخت معوقات فروردینماه بازنشستگان تأمین اجتماعی از ۹ شهریور آغاز شده و واریز مابهالتفاوت حقوق همچنان بهصورت مرحلهای ادامه دارد؛ تاکنون معوقات بازنشستگانی با نام خانوادگی آغازشده با حروف «الف، ب، پ، ت و ث» پرداخت شده و سازمان تأمین اجتماعی وعده داده است این روند حداکثر تا پایان شهریور تکمیل شود، در حالی که زمان واریز معوقات اردیبهشتماه هنوز مشخص نیست.
زمانبندی شارژ کالابرگ الکترونیکی از شهریور ۱۴۰۵ تغییر کرده و بر اساس برنامه جدید، اعتبار کالابرگ در روزهای ۵، ۱۵ و ۲۵ هر ماه شارژ میشود؛ معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرده است که هیچیک از نوبتهای شارژ حذف نشده و تمام دهکهای درآمدی همچنان اعتبار خود را در سه نوبت ماهانه دریافت خواهند کرد.
Δ