دولت پزشکیان در حالی از اصلاح یارانهها و تحقق عدالت اجتماعی سخن میگوید که سیاستهایش به حذف تدریجی یارانهها و افزایش فشار بر طبقات متوسط و پایین منجر شده است. به جای مبارزه با فساد، اصلاح نظام مالیاتی و شفافسازی بودجه نهادهای ناکارآمد، سادهترین راهحل یعنی حذف یارانههای مردم انتخاب شده است. آیا این مسیر به عدالت ختم میشود یا به نارضایتی اجتماعی؟
منابع یارانهها کجاست؟
دهکبندی ناعادلانه و حذفهای بیمنطق
وعدههای عملینشده؛ از کالابرگ تا متناسبسازی
راهکارهای عادلانهتر چیست؟
نقش مجلس؛ نظارت یا سکوت؟
پیامدهای حذف یارانهها
در شرایطی که تورم مزمن و هزینههای سرسامآور زندگی، معیشت مردم را تحت فشار قرار داده، یارانهها که باید ابزاری برای حمایت باشند، به عاملی برای صرفهجویی دولت تبدیل شدهاند. یارانه نه امتیازی ویژه، بلکه سهمی قانونی از ثروت ملی است که در کشوری با منابع عظیم نفت، گاز و معادن، باید بهصورت عادلانه به مردم برسد. اما چرا این منابع به جای سفره مردم، صرف نهادهای کمبازده و شرکتهای خصولتی میشود؟
طبق قانون بودجه ۱۴۰۴، منابع یارانهها باید از محل فروش فرآوردههای نفتی، گاز و سایر منابع تأمین شود. اما گزارشها نشان میدهد که این منابع یا بهدرستی وصول نمیشوند یا به حساب سازمان هدفمندسازی یارانهها واریز نمیگردند. برای مثال، وزارت نفت ۷۰۰ میلیون دلار از بدهی خود به این سازمان را پرداخت نکرده است. اگر این منابع بهموقع واریز میشد، شاید نیازی به حذف میلیونها نفر از فهرست یارانهبگیران نبود.
دهکبندیهای کنونی که مبنای حذف یارانههاست، با ایرادات جدی مواجه است. داشتن خانهای کوچک، خودرویی قدیمی یا گردش مالی ناپایدار، افراد را به اشتباه در دهکهای بالا قرار میدهد، در حالی که درآمد واقعی و وضعیت معیشتی آنها نادیده گرفته میشود. این روش نهتنها عادلانه نیست، بلکه شفافیت لازم را نیز ندارد و بسیاری از مردم نمیدانند چرا از دریافت یارانه محروم شدهاند.
وعدههایی مانند گسترش کالابرگ و افزایش حمایت از دهکهای پایین، یا با تأخیر اجرا شده یا ناکافی بوده است. یارانههای نقدی ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار تومانی نیز با وجود تورم بالا، ثابت مانده و قدرت خرید واقعی آنها کاهش یافته است. در این میان، حمایت از مددجویان نهادهای حمایتی نیز ناقص و ناکارآمد بوده است.
به جای حذف یارانهها، دولت میتواند با اقدامات زیر به عدالت اجتماعی نزدیکتر شود:
۱. شفافسازی منابع و مصارف: وصول و تخصیص دقیق منابع یارانهها از وزارت نفت و سایر نهادها.
۲. اصلاح نظام مالیاتی: دریافت مالیات از ثروتمندان واقعی به جای فشار بر اقشار کمدرآمد.
۳. مبارزه با فساد و رانت: کاهش هزینههای غیرضروری نهادهای کمبازده و شرکتهای خصولتی.
۴. بازنگری در دهکبندی: استفاده از دادههای دقیقتر برای شناسایی افراد نیازمند و جلوگیری از حذفهای ناعادلانه.
در حالی که دولت با شتاب به حذف یارانهها ادامه میدهد، مجلس شورای اسلامی نظارت مؤثری بر این روند نداشته است. تأخیرهای مکرر در پرداختها، بیتوجهی به قانون و حذف گسترده یارانهبگیران، بدون واکنش جدی نمایندگان، پرسشبرانگیز است. مجلس باید دولت را ملزم به رعایت عدالت و اجرای دقیق قانون در تخصیص یارانهها کند.
حذف یارانهها بدون اصلاحات ساختاری، نهتنها کمکی به رفع ناترازی بودجه نمیکند، بلکه با کاهش رفاه عمومی، احساس تبعیض و نارضایتی را در جامعه تشدید میکند. ادامه این سیاست، هزینهای سنگین برای جامعه و اعتماد عمومی به دنبال خواهد داشت.
گسترش نیوز
اقتصاد
بانک و بیمه
امیر خیرخواهان
۱۴۰۴/۰۶/۲۹ ۱۳:۳۰:۰۰
کاهش میلیونی تعداد بیمهشدگان و حرکت بخشی از نیروی کار از بازار رسمی به سمت مشاغل غیررسمی، زنگ خطر تازهای برای سازمان تأمین اجتماعی به صدا درآورده است؛ روندی که از یکسو تحت تأثیر فاصله شدید دستمزدها با هزینههای واقعی زندگی و جذابیت درآمد نقدی مشاغل پلتفرمی شکل گرفته و از سوی دیگر، با کاهش درآمدهای بیمهای، تشدید ناترازی مالی و برهم خوردن نسبت پشتیبانی، آینده نظام بازنشستگی و امنیت اجتماعی میلیونها نفر را با چالش جدی مواجه میکند.
در حالی که شورای عالی کار در اول شهریور با محوریت «بازنگری دستمزد ۱۴۰۵» تشکیل جلسه داد، نمایندگان کارگری از ضرورت آغاز دوباره محاسبات سبد معیشت و بررسی افزایش هزینههای زندگی خبر میدهند؛ موضوعی که با توجه به جهش ۱۴۰ درصدی قیمت گروه خوراکیها و آشامیدنیها، میتواند زمینهساز بازنگری حقوق کارگران در نیمه دوم سال شود.
رئیس کل بانک مرکزی با رد ادعاها درباره فروپاشی اقتصادی ایران، از ادامه دسترسی کشور به منابع ارزی و آمادگی برای عرضه تا ۲ میلیارد دلار ارز به بازار خبر داد و گفت احتمال وقوع ابرتورم را ضعیف میداند؛ همتی همچنین تأکید کرد بانک مرکزی در نیمه دوم سال تمرکز ویژهای بر تأمین مالی واحدهای تولیدی خواهد داشت و هدفگذاری تأمین مالی غیرتورمی ۷۰۰ همتی برای بخش تولید را دنبال میکند.
واریز معوقات فروردین بازنشستگان و مستمریبگیران تأمین اجتماعی از شب گذشته آغاز شده و به گفته فرشاد نوروزپور، بخش عمده پرداختهایی که قرار بود انجام شود از صبح سهشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ عملیاتی شده است؛ با این حال، زمان واریز معوقات اردیبهشت همچنان مشخص نیست و بازنشستگان در انتظار تسویه کامل مطالبات خود هستند.
Δ