وزارت فرهنگ فرانسه پس از سرقت گردنبند طلای ۲۵۰۰ ساله ویکس از یک موزه در بورگونی، طرحی ۳۳ مادهای را برای بازآرایی نظام حفاظت از موزهها و اماکن میراث فرهنگی این کشور به اجرا گذاشت؛ طرحی که از تقویت بازرسی و آموزش کارکنان تا توسعه فناوریهای نوین حفاظتی و احتمال استفاده از هوش مصنوعی را دربرمیگیرد، اما همچنان درباره میزان اعتبار مورد نیاز برای اجرای کامل آن و الزامات امنیت سایبری، ابهامهایی وجود دارد.
به گزارش خبرنگار میراثآریا به نقل از روزنامه فرانسوی لوموند، سرقت گردنبند طلای موسوم به «ویکس» در ۲۴ ژوئیه ۲۰۲۶ از موزه «پای دو شَتییون» در شهر شاتیون-سور-سن در منطقه بورگونی فرانسه، بار دیگر آسیبپذیری زیرساختهای امنیتی موزههای این کشور و ضرورت بازنگری در الگوهای حفاظت از میراث فرهنگی را در کانون توجه قرار داده است.
گردنبند ویکس، با حدود ۴۸۰ گرم طلای خالص، بیش از ۲۵۰۰ سال قدمت دارد و به یک شاهزاده زن سلت منسوب است. این اثر در سال ۱۹۵۳ در جریان کاوش آرامگاه وی در نزدیکی روستای ویکس کشف شد و از برجستهترین نمونههای فلزکاری تمدن سلت به شمار میرود.
تزئینات منحصربهفرد آن، از جمله پیکرههای اسب بالدار، پنجههای شیر و آرایههای ظریف دانهای، گردنبند ویکس را به یکی از آثار شاخص باستانشناسی فرانسه تبدیل کرده است؛ اثری که ارزش اصلی آن در اطلاعات تاریخی، هنری و تمدنی نهفته است که برای شناخت جوامع اروپایی عصر آهن در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
دومینیک گارسیا، رئیس مؤسسه ملی تحقیقات باستانشناسی پیشگیرانه فرانسه، این اثر را «منحصربهفرد» توصیف کرده و گفته است اگرچه حدود ۱۰ نمونه مشابه از این دوره تاریخی شناخته شده، اما گردنبند ویکس از منظر ظرافت، کیفیت ساخت و ویژگیهای هنری جایگاهی ممتاز دارد.
سرقت پس از هشدارهای قبلی؛ یک خلأ امنیتی پرهزینه
اهمیت این سرقت زمانی دوچندان میشود که گردنبند ویکس پیش از ناپدید شدن، دستکم دو بار هدف تلاش برای سرقت قرار گرفته بود. بر اساس گزارش لوموند، آخرین تلاش برای دسترسی به این اثر تنها چند روز پیش از سرقت نهایی، در فاصله ۱۷ تا ۱۸ ژوئیه، رخ داده بود.
ارزش نمونههای مشابه، هرچند از نظر ظرافت و کیفیت پایینتر، طی سالهای اخیر در حراجیها به حدود ۱۵۰ هزار تا یک میلیون یورو رسیده است. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که ارزش چنین آثاری را نمیتوان با معیارهای بازار سنجید؛ چرا که این اشیا بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی جوامع هستند و از دست رفتن آنها به معنای وارد آمدن خسارتی جبرانناپذیر به میراث مشترک بشری است.
گارسیا با اشاره به جهانی شدن بازار آثار باستانی، بر ضرورت بازنگری در شیوه نمایش آثار بسیار ارزشمند تاکید کرده و پیشنهاد داده است در مواردی که خطر سرقت بالاست، نسخههای دقیق و بازسازیشده آثار در معرض دید عمومی قرار گیرد و اصل اثر در شرایط حفاظتی مناسب نگهداری شود.
او همچنین بر ضرورت دیجیتالسازی سهبعدی آثار باستانی بلافاصله پس از کشف تاکید کرده است؛ رویکردی که میتواند علاوه بر ایجاد یک سابقه علمی و مستند از اثر، در صورت سرقت، تخریب یا آسیب، امکان مطالعه، بازسازی و حتی شناسایی دقیقتر آن را فراهم کند.
تنها ۲۳ درصد موزهها دارای برنامه اضطراری بودند
سرقت گردنبند ویکس در شرایطی رخ داده که نظام امنیتی موزههای فرانسه از ماهها پیش با انتقادهای جدی مواجه بوده است.
پس از سرقت جواهرات سلطنتی از موزه لوور در اکتبر ۲۰۲۵، مجلس سنا و مجلس ملی فرانسه بررسیهای گستردهای را درباره وضعیت امنیتی موزهها و مجموعههای میراثی آغاز کردند.
نتایج یک تحقیق پارلمانی نشان داد که در سال ۲۰۲۴ تنها ۲۳ درصد موزههای فرانسه دارای برنامه اضطراری و پیشگیری از خطر بودهاند و فقط ۵۴ درصد مجموعههای ملی به سامانههای نظارت تصویری مجهز بودهاند؛ آماری که شکاف میان اهمیت مجموعههای فرهنگی و سطح آمادگی حفاظتی آنها را آشکار میکند.
این یافتهها نشان میدهد مسئله حفاظت از میراثفرهنگی در فرانسه نیازمند بازطراحی یک نظام جامع مدیریت خطر است؛ نظامی که باید پیشگیری، پایش مستمر، واکنش اضطراری، آموزش نیروی انسانی، حفاظت فیزیکی و امنیت دیجیتال را به صورت یکپارچه پوشش دهد.
فرانسه ۳۱۲۷ نقطه آسیبپذیر را شناسایی میکند
در واکنش به این وضعیت، کاترین پگار، وزیر فرهنگ فرانسه، در ۲۷ ژوئیه طرحی ۳۳ مادهای را برای ارتقای امنیت موزهها و اماکن میراث فرهنگی اعلام کرد.
یکی از محورهای اصلی این برنامه، ادامه شناسایی و نقشهبرداری از ۳۱۲۷ مکان و مجموعه آسیبپذیر در سراسر کشور است. بر اساس این طرح، آثاری که در معرض تهدید جدی قرار دارند، در صورت ضرورت میتوانند تا زمان فراهم شدن شرایط حفاظتی مناسب، بهطور موقت از چرخه نمایش عمومی خارج شوند.
وزارت فرهنگ فرانسه همچنین قصد دارد ماموریتهای مرتبط با امنیت، ایمنی و حسابرسی را تقویت کند و نهاد تخصصی مرکزی این وزارتخانه را موظف سازد موزهها را دستکم هر پنج سال یکبار مورد بازرسی قرار دهد.
در همین چارچوب، دو نیروی جدید در سال ۲۰۲۶ به این مجموعه افزوده شدهاند و قرار است دو نیروی دیگر نیز در سال ۲۰۲۷ استخدام شوند.
۳۰ میلیون یورو برای تقویت امنیت موزهها
یکی دیگر از محورهای این برنامه، ادامه اجرای صندوق ۳۰ میلیون یورویی امنیت موزهها است که برای یک دوره سهساله ایجاد شده است.
بر اساس گزارش لوموند، در سال ۲۰۲۶ حدود ۴۸۲ پروژه اولویتدار از منابع این صندوق بهرهمند شدهاند و وزارت فرهنگ فرانسه همزمان در حال شناسایی نیازهای فوری برای سال ۲۰۲۷ است.
با این حال، اعلام نشدن برآورد مالی مشخص برای اجرای کامل طرح ۳۳ مادهای، یکی از مهمترین نقاط ابهام برنامه جدید محسوب میشود؛ موضوعی که میتواند بر میزان تحقق اهداف پیشبینیشده و سرعت اجرای اقدامات امنیتی اثرگذار باشد.
آموزش نیروی انسانی؛ حلقه مغفول حفاظت
در کنار تجهیزات و زیرساختها، وزارت فرهنگ فرانسه آموزش کارکنان موزهها را نیز در دستور کار قرار داده است.
این آموزشها قرار است موضوعاتی همچون حفاظت فردی، مقابله با آتشسوزی، پیشگیری از خرابکاری و مقابله با سرقت را پوشش دهد. پگار با تاکید بر تغییر ماهیت تهدیدها گفته است کارکنان موزهها امروز با موقعیتهایی مواجهاند که در گذشته تجربه نکردهاند و بنابراین باید متناسب با تهدیدهای جدید آموزش ببینند.
از منظر مدیریت میراثفرهنگی، این رویکرد حائز اهمیت است؛ زیرا حتی پیشرفتهترین تجهیزات امنیتی نیز بدون نیروی انسانی آموزشدیده، پروتکلهای روشن و تمرینهای منظم واکنش اضطراری، نمیتوانند یک نظام حفاظتی کارآمد ایجاد کنند.
امنیت سایبری؛ حلقهای که هنوز روشن نیست
در عین حال، منتقدان معتقدند طرح جدید فرانسه در زمینه امنیت سایبری با خلأهایی مواجه است.
با دیجیتالی شدن فزاینده موزهها و اتصال سامانههای کنترل دسترسی، دوربینهای نظارتی، سیستمهای مدیریت مجموعه و زیرساختهای ارتباطی به شبکههای دیجیتال، تهدیدهای پیشروی موزهها دیگر صرفاً فیزیکی نیستند.
در چنین شرایطی، مهاجمان میتوانند پیش از اقدام فیزیکی، زیرساختهای دیجیتال و سامانههای امنیتی را هدف قرار دهند. از این منظر، حفاظت از میراثفرهنگی در دهه جدید نیازمند تلفیق امنیت فیزیکی، امنیت اطلاعات و تابآوری سایبری است؛ موضوعی که به اعتقاد منتقدان، در طرح ۳۳ مادهای فرانسه هنوز جایگاه و نقشه راه روشنی ندارد.
هوش مصنوعی در خدمت حفاظت از میراثفرهنگی
همزمان با این تحولات، استفاده از فناوریهای نوین از جمله هوش مصنوعی برای حفاظت از اماکن فرهنگی نیز در فرانسه وارد مرحله تازهای شده است.
قانون موسوم به «ریپوست» که پارلمان فرانسه در ۲۲ ژوئیه تصویب کرده، امکان استفاده از نظارت تصویری مبتنی بر هوش مصنوعی را برای برخی اماکن و رویدادهای فرهنگی در معرض تهدید تروریستی فراهم کرده است.
استفاده از چنین فناوریهایی میتواند توان شناسایی رفتارهای غیرعادی، تشخیص تهدید و واکنش سریع نیروهای حفاظتی را افزایش دهد؛ با این حال، همزمان پرسشهایی درباره حریم خصوصی، حدود استفاده از دادههای تصویری و نسبت میان امنیت عمومی و آزادیهای مدنی مطرح شده است.
بازتعریف رابطه میان «دسترسی عمومی» و «حفاظت»
پرونده گردنبند ویکس بار دیگر یک مسئله بنیادین را در سیاستگذاری میراثفرهنگی برجسته کرده است: چگونه میتوان میان حق جامعه برای دسترسی و مواجهه مستقیم با میراث فرهنگی و ضرورت حفاظت حداکثری از آثار تعادل برقرار کرد؟
برخی کارشناسان بر این باورند که سرقتهای اخیر نشان داده مدل سنتی حفاظت از آثار موزهای دیگر برای مواجهه با تهدیدهای پیچیده امروز کافی نیست و باید از مجموعهای از راهکارهای مکمل، از جمله نسخههای دقیق، مستندسازی سهبعدی، سامانههای هوشمند پایش، ارزیابی مستمر خطر و تقویت زیرساختهای امنیتی استفاده کرد.
در مقابل، رویکردهای محافظهکارانهتر هشدار میدهند که امنیت نباید به حذف تدریجی آثار اصیل از فضای عمومی و تبدیل موزهها به مخازن غیرقابل دسترس منجر شود.
اکنون طرح ۳۳ مادهای وزارت فرهنگ فرانسه آزمونی برای این کشور خواهد بود تا مشخص شود آیا میتوان میان صیانت از اصالت و تمامیت میراث، دسترسی عمومی، توسعه فناوریهای حفاظتی و الزامات امنیتی جدید توازن برقرار کرد یا خیر.
انتهای پیام/
درآمد گردشگری ترکیه در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ با کاهش ۲.۶ درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته به حدود ۱۵.۸۷ میلیارد دلار رسید؛ همزمان شمار بازدیدکنندگان خروجی این کشور نیز ۵.۱ درصد کاهش یافت و به ۱۵.۵۸ میلیون نفر رسید، هرچند افزایش متوسط هزینهکرد گردشگران و رشد هزینههای اقامت و غذا نشان میدهد بازار گردشگری ترکیه با وجود کاهش ورود گردشگران، همچنان از ظرفیت قابل توجه درآمدزایی برخوردار است.
موج کمسابقه گرما که بخشهای گستردهای از اروپا را فراگرفته، تمامی شهرهای بزرگ ایتالیا را برای نخستینبار بهطور همزمان در وضعیت «هشدار قرمز» قرار داده و همزمان با ثبت رکوردهای جدید دمایی در اتریش و اسلواکی، آتشسوزیهای گسترده در فرانسه، کاهش شدید منابع آبی، اختلال در تولید انرژی، حملونقل و فعالیتهای گردشگری، زنگ خطر تشدید پیامدهای تغییرات اقلیمی را در سراسر قاره اروپا به صدا درآورده است.
افزایش هزینه سوخت، افت ورود گردشگران و تنشهای سیاسی، روند احیای صنعت گردشگری آسیا را کُند کرده است.
افزایش قیمت بلیت هواپیما در اروپا، وابستگی بیش از اندازه صنعت هوانوردی جهان به نفت را آشکار کرد.
Δ