خلاقیت ضامن ماندگاری صنایع دستی ایران است

به گزارش خبرگزاری مهر، نادر زینالی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز، روز شنبه، ۲۳ خرداد در حاشیه افتتاح خانه صنایع دستی «دومیم» اظهارکرد: وقتی از صنایع دستی صحبت می‌کنیم، در حقیقت از بخشی از هویت و حافظه فرهنگی یک ملت سخن می‌گوییم؛ چراکه هر اثر صنایع دستی حاصل پیوند میان هنر، تجربه، اندیشه و زیست‌بوم یک منطقه است و می‌تواند بخشی از فرهنگ یک جامعه را در قالب یک اثر ماندگار به نمایش بگذارد.

وی افزود: یکی از ویژگی‌های ارزشمند صنایع دستی ایران، هویت‌محور بودن آن است؛ به این معنا که هر اثر می‌تواند نشانی از یک منطقه، یک فرهنگ و یک سبک زندگی باشد. هنرمند صنایع دستی با خلق اثر خود، در واقع داستان یک سرزمین را روایت می‌کند و این روایت می‌تواند فراتر از مرزهای جغرافیایی منتقل شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز ادامه داد: بسیاری از مردم امکان سفر به تمامی نقاط ایران و شناخت مستقیم فرهنگ‌ها، آداب و رسوم و هنرهای بومی مناطق مختلف را ندارند، اما صنایع دستی این ظرفیت را دارد که این فاصله را از بین ببرد و به عنوان یک زبان مشترک فرهنگی، هویت مناطق مختلف را معرفی کند.

این مسئول با بیان اینکه حفظ اصالت در کنار توجه به نوآوری، مهم‌ترین مسیر پیش روی صنایع دستی کشور است، گفت: صنایع دستی زمانی می‌تواند زنده و پویا باقی بماند که علاوه بر حفظ ریشه‌ها و اصالت تاریخی خود، با نیازهای امروز جامعه نیز ارتباط برقرار کند.

وی تصریح کرد: اگر ایده و خلاقیت از صنایع دستی فاصله بگیرد، این حوزه به مرور دچار تکرار و روزمرگی خواهد شد و همین موضوع می‌تواند جایگاه واقعی این هنر ارزشمند را تحت تأثیر قرار دهد. صنایع دستی ایران از ابتدا با خلاقیت و نگاه هنرمندانه شکل گرفته و امروز نیز برای استمرار حیات خود نیازمند همین رویکرد است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز با اشاره به ضرورت تغییر نگاه در آموزش صنایع دستی، اظهارکرد: آموزش در این حوزه نباید فقط به انتقال تکنیک و مهارت خلاصه شود بلکه باید با نگاه هویت‌محور و مبتنی بر شناخت فرهنگی همراه شود؛ چراکه آموزش زمانی اثربخش خواهد بود که هنرمند بداند اثر او چه ریشه‌ای دارد و چه پیامی را قرار است منتقل کند.

این مسئول توضیح داد: زمانی که آموزش صنایع دستی با گفتمان فرهنگی همراه شود، زمینه برای شکل‌گیری ایده‌های تازه و خلق آثار نوآورانه فراهم خواهد شد. هنرمند جوان باید هم میراث گذشته را بشناسد و هم بتواند با نگاه خلاقانه، آن را برای نسل امروز بازآفرینی کند.

زینالی با اشاره به اهمیت حمایت از هنرمندان خلاق گفت: امروز نیازمند هنرمندانی هستیم که بتوانند میان سنت و زندگی معاصر ارتباط برقرار کنند؛ هنرمندانی که ضمن وفاداری به روح صنایع دستی، بتوانند کاربردهای جدیدی برای این آثار تعریف کنند.

وی توضیح داد: در برخی آثار جدید شاهد هستیم که هنرمندان توانسته‌اند این پیوند را به خوبی ایجاد کنند؛ یعنی اثر هم اصالت صنایع دستی را حفظ کرده و هم با نگاهی مدرن و کاربردی طراحی شده است. این همان مسیری است که می‌تواند آینده صنایع دستی را تضمین کند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز با تأکید بر ضرورت کاربردی شدن صنایع دستی، گفت: یکی از موضوعاتی که باید به صورت جدی دنبال کنیم، خروج صنایع دستی از فضای نمایشگاهی است. صنایع دستی باید وارد زندگی مردم شود و جای خود را در خانه‌ها، محیط‌های کاری و فضای روزمره جامعه پیدا کند.

این مسئول افزود: زمانی که یک اثر صنایع دستی در زندگی مردم حضور داشته باشد، علاوه بر ایجاد زیبایی و حس هویت، ارتباط نسل جدید با فرهنگ ایرانی نیز تقویت می‌شود. یک ظرف سفالی، یک اثر چوبی، یک بافته سنتی یا هر محصول صنایع دستی دیگر می‌تواند حامل بخشی از روح و فرهنگ ایرانی در فضای زندگی مردم باشد.

زینالی با اشاره به ظرفیت بالای رشته‌هایی مانند سفال در ایجاد پیوند میان هنر و کاربرد اظهارکرد: بسیاری از رشته‌های صنایع دستی این قابلیت را دارند که با حفظ ویژگی‌های اصیل خود، به محصولات کاربردی تبدیل شوند؛ محصولاتی که مردم بتوانند از آنها استفاده کنند و ارتباط روزمره‌ای با هنر ایرانی داشته باشند.

وی خاطرنشان کرد: هدف ما باید ایجاد یک گفتمان جدید در حوزه صنایع دستی باشد؛ گفتمانی که در آن هویت، خلاقیت، آموزش، نوآوری و کاربردی بودن در کنار یکدیگر قرار بگیرند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز در پایان گفت: حفظ صنایع دستی در واقع حفظ بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی کشور است و اگر بتوانیم این میراث ارزشمند را با زبان امروز به نسل جوان منتقل کنیم، نه تنها گذشته را حفظ کرده‌ایم، بلکه مسیر تازه‌ای برای آینده این هنر ایرانی ساخته‌ایم.

خانه‌های صنایع‌دستی حلقه اتصال آموزش هنرجویان تا بازار فروش هستند

در ادامه ژیلا خدادادی، معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز گفت: خانه‌های صنایع‌دستی باید به‌عنوان یک زنجیره کامل، سه بخش آموزش، تولید و فروش را به‌صورت هم‌زمان و منسجم پوشش دهند تا مسیر توانمندسازی هنرجویان تا ورود به بازار کار به‌طور کامل فراهم شود.

وی افزود: این مراکز باید به‌گونه‌ای طراحی و اداره شوند که هنرجو پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، بتواند در همان مجموعه وارد مرحله تولید و سپس مسیر عرضه و فروش محصولات نیز برای او تسهیل شود که این چرخه کامل موجب می‌شود هنرجویان با اتکا به یک بستر مشخص، بدون سردرگمی وارد بازار کار شوند.

خدادادی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های خانه‌های صنایع‌دستی، ایجاد ارتباط مؤثر میان آموزش و بازار است. بر همین اساس، فروش محصولات تولیدی هنرمندان باید از طریق سازوکارهای متنوعی همچون برگزاری نمایشگاه‌های دائمی و دوره‌ای در داخل مجموعه، اجرای رویدادهای فرهنگی و هنری و همچنین ایجاد بازارچه‌های کوچک صنایع‌دستی انجام شود تا امکان معرفی و عرضه مستقیم تولیدات فراهم شود.

این مسئول با اشاره به اهمیت مهارت‌محوری در این مراکز تصریح کرد: هدف اصلی این است که هنرجویان پس از آموزش، بلافاصله وارد فرآیند تولید شوند و تولیدات خود را در همان محیط آموزشی به محصول قابل عرضه تبدیل کنند. این رویکرد علاوه بر افزایش مهارت عملی، به ارتقای کیفیت تولیدات صنایع‌دستی نیز کمک خواهد کرد.

معاون صنایع‌دستی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان البرز با بیان اینکه تنوع رشته‌های آموزشی در این خانه‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، گفت: در خانه صنایع‌دستی دومیم استان، رشته‌های مختلفی از جمله سفال، قلم‌زنی، پته‌دوزی، معرق و منبت و همچنین سایر رشته‌هایی که متناسب با ظرفیت و فضای آموزشی مجموعه باشد، در حال آموزش و فعالیت هستند.

وی توضیح داد: این تنوع رشته‌ای باعث می‌شود هنرجویان با سلایق و توانمندی‌های مختلف بتوانند در حوزه‌های متناسب با علاقه خود فعالیت کرده و مهارت‌های تخصصی کسب کنند. به گفته وی، توسعه این رشته‌ها نقش مهمی در حفظ و احیای هنرهای سنتی و بومی استان دارد.

خدادادی در ادامه با اشاره به وضعیت خانه‌های صنایع‌دستی در استان البرز اظهار کرد: در حال حاضر دو خانه صنایع‌دستی در سطح استان فعال هستند و این مراکز به‌عنوان بازوهای اجرایی حوزه صنایع‌دستی، نقش مهمی در توسعه آموزش‌های مهارتی، حمایت از هنرمندان و تقویت اقتصاد هنر ایفا می‌کنند.

وی تأکید کرد: برنامه‌ریزی برای گسترش این مراکز در سطح استان در دستور کار قرار دارد و تلاش می‌شود با افزایش چنین فضاهایی، امکان دسترسی هنرجویان بیشتری به آموزش‌های استاندارد و بازار فروش محصولات فراهم شود.

حرکت از مهارت‌محوری به ایده‌پردازی در خانه صنایع دستی دومیم

در ادامه مریم انصاری‌یکتا، مسئول خانه صنایع دستی دومیم نیز با تشریح فلسفه شکل‌گیری این مجموعه اظهارکرد: خانه صنایع دستی دومیم با هدف تولید، آموزش و احیای هنرهای سنتی و صنایع دستی ایجاد شده است تا بتواند در کنار حفظ اصالت‌ها و ریشه‌های فرهنگی، نگاهی نو به این حوزه ارائه دهد؛ نگاهی که همزمان پاسخگوی نیازهای امروز جامعه و نسل جوان باشد.

وی افزود: یکی از چالش‌های جدی در حوزه صنایع دستی، فاصله گرفتن نسل جدید از هنرهای سنتی است. تلاش ما در این مجموعه این است که این فاصله کاهش یابد و هنرجویان نه‌تنها با تکنیک‌های اجرایی آشنا شوند، بلکه نسبت به پیشینه تاریخی، هویت فرهنگی و ظرفیت‌های هنری این رشته‌ها نیز شناخت عمیق پیدا کنند.

این مدرس و فعال حوزه صنایع دستی با بیان اینکه رویکرد آموزشی این مرکز فقط مهارت‌محور نیست، گفت: در ابتدای هر دوره آموزشی، پیشینه تاریخی رشته مورد نظر برای هنرجویان تشریح می‌شود تا بدانند هر هنر از چه ریشه‌ای برخوردار است و چه جایگاهی در تمدن ایرانی داشته است. به‌عنوان مثال در حوزه سفال و سرامیک، به هنرجویان توضیح داده می‌شود که ایران از نخستین خاستگاه‌های سفالگری در جهان بوده و آثار ارزشمندی از این هنر در موزه‌ها و محوطه‌های تاریخی کشور موجود است.

این مسئول توضیح داد: بسیاری از هنرجویان در ابتدای ورود به این حوزه، آگاهی دقیقی از این پیشینه ندارند و همین مسئله باعث می‌شود نگاه آنان به کار صرفاً اجرایی و تکنیکی باشد. در حالی که ما تلاش می‌کنیم این نگاه را تغییر دهیم و هنر را به عنوان یک جریان زنده فرهنگی و تاریخی به آنان معرفی کنیم.

انصاری‌یکتا با تأکید بر اهمیت ایده‌پردازی در آموزش‌های هنری تصریح کرد: یکی از محورهای اصلی فعالیت آموزشی در خانه صنایع دستی البرز، آموزش تفکر خلاق و ایده‌پردازی است. ما به هنرجویان آموزش می‌دهیم که چگونه می‌توانند با الهام از آثار تاریخی، موزه‌ای و سنتی، طرح‌هایی کاملاً جدید و امروزی خلق کنند؛ به‌گونه‌ای که اثر نهایی نه تکرار گذشته، بلکه بازآفرینی خلاقانه آن باشد.

وی در ادامه با تاکید براینکه فعالیت ما تنها به آموزش محدود نمی‌شود و در کنار آن، بخش تولید نیز فعال است، گفت: هدف ما در حوزه تولید این است که ضمن حفظ کیفیت آثار، قیمت‌ها به گونه‌ای تنظیم شود که محصولات برای عموم مردم قابل خرید باشد و صنایع دستی از حالت کالای لوکس و محدود خارج شود.

مؤسس خانه صنایع دستی استان البرز ابراز کرد: در واقع تلاش می‌کنیم میان کیفیت هنری و توان اقتصادی جامعه تعادل برقرار کنیم. این موضوع یکی از چالش‌های مهم صنایع دستی در کشور است، زیرا اگر محصولات تنها در سطح بالا و با قیمت‌های غیرقابل دسترس عرضه شوند، چرخه تولید و مصرف در این حوزه دچار محدودیت خواهد شد.

وی به رشته‌های فعال در این خانه صنایع دستی اشاره کرد و گفت: در حال حاضر رشته‌های مختلفی از جمله سفالگری با چرخ، سفالگری با دست، کاشی هفت‌رنگ، نقاشی زیرلعابی، پته‌دوزی و فیروزه‌کوبی در این مجموعه فعال است و آموزش‌ها به صورت تخصصی در هر یک از این حوزه‌ها ارائه می‌شود.

این مسئول تصریح کرد: در هر رشته، تلاش شده است از اساتیدی استفاده شود که هم از نظر علمی و هم از نظر عملی در سطح بالایی قرار دارند. بسیاری از این افراد دارای مدارک معتبر از سازمان میراث فرهنگی و سازمان فنی و حرفه‌ای هستند و برخی نیز سابقه تدریس دانشگاهی دارند.

مؤسس خانه صنایع دستی استان البرز ابراز کرد: یکی از اصول مهم ما در این مجموعه، جلوگیری از کپی‌کاری در آثار هنری است. به همین دلیل، آموزش ایده‌پردازی به عنوان یک اصل اساسی در کنار آموزش تکنیک قرار گرفته است. هدف این است که هنرجو بتواند با تکیه بر دانش و خلاقیت خود، اثر مستقل و منحصر به فرد خلق کند.

وی بیان کرد: باور ما این است که اگر ذهن هنرجو خلاق تربیت شود، دیگر نیازی به تقلید از آثار دیگران نخواهد داشت و این موضوع می‌تواند به ارتقای سطح کیفی صنایع دستی کشور کمک کند.

مسئول خانه صنایع دستی البرز دومیم در پایان گفت: این خانه در خیابان بهشتی، خیابان ملک‌زاده، کوچه لاله یازدهم، پلاک ۱۲۵ واقع شده است و فعالیت آن از ساعت ۹ صبح تا ۵ عصر ادامه دارد. همچنین روزهای سه‌شنبه فعالیت مجموعه تا ساعت ۱۹ ادامه خواهد داشت.