«سینماحقیقت» در آستانه ۲۰ سالگی/ جشنواره‌ای که سینمای مستند را از حاشیه به متن آورد

میراث آریا: بیست‌سالگی «سینماحقیقت» تنها یک عدد نیست؛ نشانه‌ای از تداوم و بلوغ جشنواره‌ای است که در دو دهه فعالیت، از محلی برای نمایش فیلم‌های مستند فراتر رفته و به فضایی برای کشف فیلمسازان و روایت‌های تازه، گفت‌وگو درباره جامعه و مواجهه با واقعیت تبدیل شده است. تجربه همراهان این رویداد همبخشی از تصویر امروز آن را شکل می‌دهد؛ از آرش قاسمی که فضای جشنواره را زلال و شفاف می‌بیند، تا صدرا صدوقی که «سینماحقیقت» را نشانه‌ای از آنچه جامعه ایران می‌بیند و درباره آن حرف می‌زند، می‌داند.

زلالیت و رفاقت؛ تصویری از سینماحقیقت

قاسمی درباره تجربه خود از فضای جشنواره گفت: «سینماحقیقت» برای من زلالیت و شفافیتی دارد که با نام جشنواره همهمخوان است؛ فضایی روشن که مانند آینه، همه چیز را همان‌گونه که هست نشان می‌دهد. وقتی وارد این فضا می‌شوید و در آن کار می‌کنید، احساس می‌کنید در محیطی خوب و دوست‌داشتنی قرار گرفته‌اید.

او فضای دوستانه میان عوامل و فیلمسازان را هماز ویژگی‌های مهم جشنواره دانست و افزود: فیلمسازان بسیار نزدیک و صمیمی هستند، چون دغدغه‌های مشترکی دارند و همه به این نقطه رسیده‌اند که باید حقیقت را به مخاطب ارائه کنند. این صداقت، دوستی و همدلی میان عوامل و کارگردانان فیلم‌های مستند، چه در بخش کوتاه و چه نیمه‌بلند، برای من بسیار جذاب بوده است.

صدوقی هم نخستین تصویر خود از «سینماحقیقت» را گفت‌وگوهای فیلمسازان و تماشاگران پس از نمایش فیلم‌ها دانست؛ بحث‌هایی که گاهی از خود فیلم همجذاب‌تر می‌شدند. او گفت: سینماحقیقت برای من به‌تدریج از یک جشنواره به یک نشانه تبدیل شد؛ نشانه‌ای از اینکه جامعه ایران چه چیزهایی را می‌بیند، چه چیزهایی را پنهان می‌کند و درباره چه مسائلی هنوز حرف دارد. در سال‌های مختلف، با دیدن فیلم‌ها فهمیدم مستند نوعی مواجهه با واقعیت است و گاهی یک فیلم ساده و کم‌هزینه، بیشتر از اثری پرزرق‌وبرق می‌تواند نبض جامعه را بگیرد.

از جشنواره تا رصدخانه‌ای برای کشف

از نگاه صدوقی، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای «سینماحقیقت» این بوده که سینمای مستند را از حاشیه بیرون آورده و به عرصه‌ای جدی برای گفت‌وگو درباره ایران تبدیل کرده است. او تأکید کرد: امروز مستندساز صرفاً تولیدکننده اثری برای پخش تلویزیونی نیست؛ صاحب نگاه و روایت است. جشنواره کمک کرده نسل‌های مختلف فیلمساز کنار یکدیگر دیده شوند و موضوعاتی که شاید در فضای رسمی کمتر دیده می‌شدند، امکان حضور پیدا کنند. همین استمرار، اتفاق کوچکی نیست و به نظرم مهم‌ترین دستاورد سینماحقیقت است.

صدوقی از زاویه تهیه‌کنندگی، جشنواره را نوعی «رصدخانه» برای پیدا کردن فیلمساز و سوژه همدانست و گفت: سینماحقیقت این امکان را فراهم کرده که با فیلمسازانی آشنا شوم که شاید در شرایط عادی مسیر دیدارمان به هم نمی‌رسید. گاهی یک فیلم کوتاه یا حتی یک ایده ساده، توجه من را به یک فیلمساز یا سوژه جلب کرده است. به‌خصوص در تولید مستندهای شخصیت‌محور، نگاه فیلمساز اهمیت زیادی دارد؛ چون پیش از سوژه باید ببینیم چه کسی قرار است آن را روایت کند.

قاسمی هم ماندگاری تجربه حضور در جشنواره را به آثار و خاطراتی پیوند می‌دهد که در طول این سال‌ها شکل گرفته‌اند. او گفت: تقریباً هر کاری که در یک فیلم انجام می‌دهید برایتان ماندگار می‌شود، اما فیلم‌های مستند برای من جایگاه ویژه‌ای دارند و از آنها با نیکی یاد می‌کنم.

خاطرات ماندگار و نقش رسانه‌ها

یکی از خاطرات مهم قاسمی از «سینماحقیقت» به دریافت جایزه از هیئت داورانی بازمی‌گردد که محمدرضا اصلانی هم در آن حضور داشت. او این جایزه را یکی از زیباترین و به‌یادماندنی‌ترین اتفاق‌های دوران حضورش در جشنواره دانست.

قاسمی همچنین به حفظ بخش صداگذاری در فرآیند ارزیابی و داوری جشنواره اشاره کرد و گفت: یک سال به یاد دارم که آقای حمیدی‌مقدم قصد داشت برخی رشته‌ها را از بخش ارزیابی و داوری حذف کند که صدا هم یکی از آنها بود. از او خواستم این رشته را حفظ کند و برای آن ارزیابی و جایزه در نظر بگیرد. او لطف کرد و پذیرفت و این بخش تا امروز ادامه دارد. این تصمیم و درایت برای من یکی از اتفاقات جذاب این سال‌ها بود.

صدوقی در ادامه با اشاره به نقش رسانه‌ها در بازتاب سینمای مستند گفت: رسانه‌ها بخشی از این اتفاق را دیده‌اند، اما هنوز با ظرفیت واقعی سینمای مستند فاصله داریم. معمولاً در زمان جشنواره، خبرها و گفت‌وگوها پررنگ می‌شوند، اما جریان‌هایی که از دل جشنواره شکل می‌گیرند کمتر دنبال می‌شوند؛ فیلمسازانی که بعدها مسیر مهمی پیدا می‌کنند یا موضوعاتی که به دغدغه عمومی تبدیل می‌شوند. روزنامه‌نگار فرهنگی و هنری اگر فقط دنبال افتتاحیه و اختتامیه باشد، بخش مهمی از سینماحقیقت را از دست داده است.

تجربه سینماحقیقت و آنچه در یادها مانده

قاسمی گفت: تجربه «سینماحقیقت» را نمی‌توان برای دیگری تعریف یا تجویز کرد و هرکس باید برداشت خود را از آن پیدا کند. یکی از جذاب‌ترین بخش‌های تجربه‌ام رفاقت‌هایی است که در این سال‌ها با عوامل و فیلمسازان شکل گرفته است.

صدوقی هم در پاسخ به اینکه چه فیلم یا تجربه‌ای بیش از همه در ذهنش مانده، انتخاب یک اثر مشخص را دشوار دانست و گفت: فیلم‌هایی برایم ماندگارتر بوده‌اند که سوژه را قضاوت نکرده و اجازه داده‌اند واقعیت خودش را نشان دهد. مواجهه با نسلی از فیلمسازان که توانسته‌اند از دل زندگی روزمره روایت‌های تازه و جدی پیدا کنند، از مهم‌ترین تجربه‌هایم بوده است.

بیست‌سالگی و آنچه نباید تغییر کند

صدوقی با اشاره به تغییر فضای سینمای مستند در سال‌های گذشته گفت: آن روزها فضای سینمای مستند محدودتر بود و امروز سینماحقیقت حرفه‌ای‌تر، گسترده‌تر و تثبیت‌شده‌تر شده است، اما یک چیز نباید تغییر کند: اینکه جشنواره همچنان محل کشف، تجربه و مواجهه بی‌واسطه با واقعیت ایران باقی بماند.

شاید همین ویژگی‌هاست که «سینماحقیقت» را برای قاسمی و صدوقی، با وجود تفاوت نگاه و تجربه، به نقطه‌ای مشترک تبدیل کرده است؛ جشنواره‌ای که یک نفر آن را در زلالیت و رفاقت میان آدم‌هایش می‌بیند و دیگری در توانایی‌اش برای ثبت، کشف و روایت بخشی از واقعیت جامعه ایران.

بیستمین دوره جشنواره «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی مقدم آذرماه امسال برگزار می‌شود.

انتهای پیام/