در شمال ایران، فقط ذخیره گاه زیست کره گلستان با پوشش گیاهی و جانوری خاص آن مطرح نیست؛ این قسمت از کشور جاذبههای پرشماری دارد که ازآنمیان، شهر گلوگاه با تاریخی غنی، جاهای دیدنی و فرهنگ مردمانش درخور توجه است. افرادی که نمیدانند گلوگاه کجاست، باید آن را در شرق مازندران و مرز دو استان گلستان و سمنان جستوجو کنند. ما در این نوشتار، دربارهی تاریخ این شهر، فرهنگ، زبان و سوغاتیهای آنجا و گزینههایی از این دست، اطلاعاتی در اختیارتان میگذاریم.
در شمال ایران، تنها ذخیرهگاه زیستکره گلستان نیست که میدرخشد؛ این پهنه پر از مقصدهای جذاب است و میان آنها، شهر گلوگاه با پیشینه تاریخی، دیدنیهای طبیعی و فرهنگ زندهاش حسابی به چشم میآید. اگر میپرسید گلوگاه کجاست، کافیست شرق مازندران را کنار مرز استانهای گلستان و سمنان دنبال کنید. در این مطلب، نگاهی جمعوجور اما کامل به تاریخچه، آیینها، گویشها، سوغات و دیگر نکتههای کاربردی این شهر داریم.
این شهر در شرقیترین بخش استان مازندران، همسایه گلستان و سمنان است و از سمت شمال به پهنه خلیج میانکاله میرسد.
بر پایه سرشماری ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان گلوگاه ۲۱٬۳۵۲ نفر ثبت شده است.
در فرهنگ لغت، «گلوگاه» به معنی گذرگاه باریک و مجرای عبور آمده است؛ مسیری که دسترسی به نقاط دیگر را ممکن میکند. در منابع صفوی و قاجار نیز این منطقه مرز میان مازندران و استرآباد معرفی شده. همچنین گزارشها از وجود خندق عمیقی به نام جرکُلباد در شرق شهر حکایت دارد که در روزگار صفویان، گذرگاهی کنترلشونده روی آن تعبیه شده بود؛ ارتباط نام «گلوگاه» با همین کارکرد عبوری بیراه نیست.
در گلوگاه، هم آثار تاریخی پیدا میکنید و هم طبیعت خوشمنظره. چند نمونه از مهمترین جاها:
این گورستان کهن با قدمتی نزدیک به ۱۲۰۰ سال، در کیلومتر ۳۹ گلوگاه جای دارد و در فهرست آثار ملی ثبت شده است. پژوهشها نشان میدهد وجود مقدار زیاد آهک در خاکِ محل، رنگ سفیدپوش به آن داده و نامگذاری را شکل داده است. همین ویژگی آهکی باعث میشود فرآیند تجزیه اجساد کندتر رخ دهد.
ویدیو از صفحه: Hmr1364@
پارک جنگلی توسکا چشمه در حاشیه کوه و جنگل، آبوهوایی ییلاقی و دلپذیر دارد. وجود یخچالهای طبیعی، چشمهای قدیمی و خنکای تابستانه از مهمترین جذابیتهای این ناحیه است.
گراودین یادگاری ارزشمند از ادوار آهن دو و سه است که در شمال گلوگاه قرار دارد و بهعنوان اثر ملی ثبت شده است.
روستای خوشآبوهوای آغوزدره پر از چشماندازهای تماشایی است؛ از شمال به جنگلهای انزان بندرگز، از جنوب به نکارود و اندرات، از شرق به چینپاچ و از غرب به وزوار میرسد.
اقلیم گلوگاه معتدلِ مازندرانی است. بهار و تابستان زمانهای محبوبتری برای سفرند؛ با این حال، دوستداران رنگهای پاییز و برف زمستان هم این دو فصل را از دست نمیدهند.
برای ماندن، انتخاب کم ندارید؛ از هتل و مهمانپذیر تا ویلاهای متنوع که پاسخگوی سفرهای کوتاه و اقامتهای طولانیتر هستند.
پس از اسلام، ناحیهای به نام کبودجامه (نامیه) در مازندران وجود داشت که بعد از تمیشه، از شهرهای مهم قرن هشتم هجری بهشمار میآمد. این شهر بعدها به دست مغول ویران شد و در همان حوالی، گلوگاه پدید آمد. بر پایه یافتههای باستانشناسی، خرابهها، سکهها و دیگر شواهد، جایگاه کبودجامه به حدود سال ۱۸۳۸ میلادی نسبت داده شده است. دلایل مؤید این فرضیه عبارتند از:
رویدادی مهم نیز در این شهر رخ داده است: شکست آقامحمدخان قاجار از کریمخان زند که به استقرار سلسله زندیه انجامید. پس از درگذشت کریمخان، آقامحمدخان با بازپسگیری مناطق، در سال ۱۷۸۵ میلادی در پای تپه گراودین، رسمأ دولت قاجار را بنیاد نهاد.
در دوره پهلوی، عبور راهآهن سراسری از گلوگاه پیوندهای حملونقلی شهر با پایتخت و شهرهای پیرامون را پررنگتر کرد.
مردم گلوگاه دنبالهرو فرهنگ تبری و مازندرانیاند و «نوروزخوانی» یکی از آیینهای مهمشان است. در نیمه نخست اسفند، گروهی گرد میآیند؛ یکی شعر میخواند، دیگری ساز مینوازد و «کولهکش» درِ خانهها را میزند و ترانهای مازندرانی را زمزمه میکند:
باد بهارون بیمو نوروز سلطون بیمو مژده هادین به دوستون گل به گلستون بیمو
آیینهایی چون تیرماه سیزده، چلهشو، آفتابخواهی، بارانخواهی، ۲۶ عید ماه تبری، نوروزبل و تیرگان نیز در این منطقه برگزار میشود.
ساکنان بومی از تبار تبریاند و ریشهشان به قوم تپورِ ایرانینژاد در روزگار باستان میرسد؛ مردمانی که در تبرستان، میان البرز و دریای مازندران میزیستند.
زبان غالب، مازندرانی است؛ اما بهدلیل مهاجرت ایل ترکزبان عمرانلو، ترکی نیز در کنارش رایج است. در مجموع، سه زبان مازندرانی، ترکی آذربایجانی و فارسی در شهر شنیده میشود.
از نانهای محلی و آش «چهلگیاه» تا غذای مشهور «اکبرجوجه» که نخستینبار توسط علیاکبر قبادی آماده شد و نامش را از او گرفت؛ سفره گلوگاه پر از مزههای آشنا و خاص است.
انجیر، سوغات شاخص گلوگاه است؛ باغهای گسترده و پیشه باغداری، این میوه را به نماد شهر بدل کرده. هر سال جشنواره انجیر برگزار میشود و دوستداران مزه تر و خشک آن را گرد هم میآورد.
از صنایع دستی نیز میتوان به گلیم، معرق و منبتکاری اشاره کرد.
علاقه به کُشتی در گلوگاه جدی است؛ مخصوصاً «لوچو» و «کشتی با شال». در ادامه، معرفی کوتاه هر دو:
لوچو از ورزشهای بومی مازندران و مادر کشتی آزاد دانسته میشود. هر سال در عید فطر برگزار میگردد و در مازندران بهویژه اطراف امامزاده حسن سوادکوه تماشاگران زیادی را جذب میکند.
در این نوع کشتی، شرکتکنندگان شالی به کمر میبندند. این رقابت در شهرهای مختلف مازندران مانند گلوگاه، بهشهر، بندرگز، کردکوی، گرگان و علیآباد کتول برگزار میشود.
گلوگاه در شرق مازندران قرار دارد و مسیرهای متعددی به آن میرسد:
میان ساری تا گلوگاه حدود ۷۴ کیلومتر راه است که با خودروی شخصی نزدیک به یکونیم ساعت طول میکشد. مسیر از ساری به نکا، سپس بهشهر و در ادامه به گلوگاه میرسد.
گرگان تا گلوگاه حدود ۶۰ کیلومتر فاصله دارد؛ معمولاً یک ساعت رانندگی.
گلوگاه در کیلومتر ۳۳۸ محور تهران واقع است و حدود ۶ ساعت رانندگی از پایتخت فاصله دارد. از تهران وارد جاده فیروزکوه شوید، پس از عبور از فیروزکوه و قائمشهر به ساری میرسید و از آنجا مسیر پیشگفته را تا گلوگاه ادامه دهید.
دیدنیهای طبیعی و آثار تاریخی مازندران آنقدر فراوان است که انتخاب را سخت میکند. «دستی بر ایران» شما را به تماشای گلوگاه، شهری تاریخی و خوشآبوهوا در شرق مازندران دعوت میکند؛ جایی که شاید کمتر در مسیر سفرها قرار گرفته باشد.
در ادامه، جای دقیق گلوگاه را روی نقشه میبینید:
سوالها و جوابهای زیر خلاصهای مفید از اطلاعات این مطلب را پیشرو میگذارند. اگر پرسشی دارید یا نکتهای میخواهید اضافه کنید، در بخش دیدگاهها بنویسید تا پاسخ دهیم.
این ساحل در نزدیکی گلوگاه قرار دارد و آب آن از دریای آرام تامین میشود. توجه کنید «دریای آرام» نامی الهامگرفته از آرامش آبهای دریای خزر است و با «اقیانوس آرام» تفاوت دارد. در سالهای اخیر بهدلیل افت تراز آب دریای آرام، ساحل حدود ۴۰۰ کیلومتر عقبنشینی داشته است.
با توجه به جایگاه جغرافیایی در شمال کشور و مجاورت با دریا، اقلیم گلوگاه معتدل و ملایم است.
در گذشته پلی/گذرگاهی بر فراز خندق قرار داشت که باز و بسته میشد و نقش حفاظتی در برابر یورش بیگانگان ایفا میکرد. از آنجا که «گلوگاه» در لغت به معنی محل عبور است، پیوند معنایی این دو روشن میشود.
استاندار گیلان با تأکید بر وجود اراده سیاسی میان ایران و روسیه گفت: شرایط تحریمی پیشروی دو کشور میتواند به فرصتی برای تقویت همکاریهای اقتصادی، تجاری و منطقهای تبدیل شود؛ فرصتی که با رفع موانع بانکی و گمرکی و بهرهگیری از ظرفیتهای بندری، کشاورزی و انرژی گیلان، قابلیت تبدیل شدن به منافع مشترک و پایدار را دارد.
در نشست مشترک با حضور رئیس امور توافقهای بینالمللی ریاستجمهوری، نمایندگان وزارت امور خارجه، سازمان برنامه و بودجه و مدیران تخصصی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، ابعاد حقوقی، راهبردی و کارکردی تداوم عضویت جمهوری اسلامی ایران در پنج نهاد مهم بینالمللی مورد ارزیابی کارشناسی قرار گرفت؛ نشستی که بر نقش تعیینکننده این عضویتها در تقویت دیپلماسی فرهنگی، صیانت از منافع ملی و ارتقای جایگاه جهانی ایران تاکید داشت.
ایران عزیز با ۲۹ اثر در حوزه میراث ملموس و طبیعی در ۱۱۴ سایت جهانی جزو ۱۰ کشور برتر جهان است. در حوزه میراث ناملموس با ثبت ٢٧ اثر در حال حاضر رتبه چهارم دنیا را دارد.
جمهوری اسلامی ایران با حمایت ۱۰۰ درصدی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی از بخش خصوصی، در بیستونهمین دوره نمایشگاه بینالمللی گردشگری و سفر شرق مدیترانه (EMITT ۲۰۲۶) که از ۱۶ تا ۱۸ بهمنماه در شهر استانبول ترکیه برگزار میشود، حضور خواهد یافت.
Δ